ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၂)

ပုဂံ ေန၀င္ခ်ိန္

ပုဂံ ေန၀င္ခ်ိန္ ဟာ တရုတ္ပိႅယ္ နန္းစံႏွစ္ တစ္၀က္ က်ိဳးလုလု ၁၂၇၁ က စတယ္လို႔ေျပာရပါမယ္။ ၁၂၇၁ မွာ တရုတ္ (မြန္ဂို) ဧကရာဇ္ နဲ႔ အမိန္႔နဲ႔ ယူနန္ျပည္နယ္က သံတမန္ေတြ ပုဂံကို ေရာက္လာခဲ့ၾကတယ္။ လက္ေဆာင္ပဏၰာ ဆက္သဖို႔ ေတာင္းဆို (အမိန္႔ေပး?) ခဲ့ၾကတယ္။ ဘုရင္နဲ႔ ေတြ႔ခြင့္မေပးပဲ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးျပလို႔ အၾကာႀကီး အခ်ိန္ဆြဲ ထားလိုက္တယ္။ မေစာင့္ႏိုင္ ေတာ့လို႔ ျပန္ေတာ့မယ္ ဆိုမွ စကားခ်ိဳခ်ိဳ ေျပာၿပီး မာပါေစေၾကာင္း သာေစ ေၾကာင္းနဲ႔ လမ္းခရီး အဆင္ေျပပါေစ ဘာညာ လုပ္ၿပီး သြားေတာ့ေနာ္ လုပ္ခဲ့ၾကတယ္။ ဘာအေၾကာင္းနဲ႔မ်ား အင္မတန္ေ၀းလံတဲ့ ေဘဂ်င္း ကေန ပုဂံ ကို လာရန္စ ရ သလဲ လို႔ေမးရင္ ေျဖဖို႔ အေတာ္ခက္ပါတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္တာ တစ္ခုက ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ ႔ေျမာက္ဖက္ နယ္စပ္ က တရုတ္ေသြး ေႏွာ တဲ့ လူမ်ိဳးစု ေတြက ျမန္မာေတြရဲ ့ၾသဇာ အာဏာ သူတို႔နယ္ ကိုပ်ံ ့ႏွံ႔ လာတာကို မႀကိဳက္တဲ့ အတြက္ တားႏိုင္ရင္ တားေပးဖို႔ တရုတ္ကို ေတာင္းပန္ေလ့ ရွိတယ္လို႔ ေခတ္ၿပိဳင္မွတ္တမ္းမ်ားက ဆိုပါတယ္။

၁၂၇၂ မွာ ေျမာက္ပိုင္းေဒသ မ်ားကို ပုဂံတပ္မ်ား သြားေရာက္ တိုက္ခိုက္ႏွိမ္နင္း ခဲ့တယ္။ မဆီ မဆိုင္ တရုတ္ ကိုသြားတိုင္တဲ့ ေကာင္ေတြ ဆိုတဲ့ အၿငိဳး အေတးလည္း ပါမွာေပါ့။ ဒီလိုနဲ႔ ေနာက္တစ္ႏွစ္ အၾကာ ၁၂၇၃ ခုႏွစ္ မတ္လ (၃) ရက္ေန႔မွာ တရုတ္ ဧကရာဇ္ ထပ္မံေစလႊတ္လိုက္တဲ့ သံႀကီး တမန္ႀကီး တစ္ဦးနဲ႔ သံအဖြဲ႔၀င္ သံုးဦး ပုဂံေနျပည္ေတာ္ ကိုထပ္ေရာက္လာပါတယ္။ ျပႆနာ က ဒီသံတမန္ အဖြဲ႔ ဟာ တရုတ္ျပည္ကို ဘယ္ေတာ့မွ ျပန္မေရာက္ေတာ့တာပါပဲ။ မွန္နန္းရာဇ၀င္ က တရုတ္သံ အဖြဲ႔ ကို နရသီဟ ပေတ့ မင္းႀကီး အမိန္႔နဲ႔ သုတ္သင္ လိုက္တယ္ လို႔ေရးတယ္။ မင္းအဆက္ဆက္ တို႔သည္ သံတမန္ ကို သတ္ရိုး ထံုးစံ မရွိ ဆိုတဲ့ စကား အရ တရုတ္ပိႅယ္ ကမသတ္ေပမဲ့ ပုဂံ နဲ႔ ေဘဂ်င္းၾကား ဓါးေတာင္ကုိ ေက်ာ္ၿပီး မီးပင္လယ္ ျဖတ္ရတဲ့ အဲဒီေခတ္က လမ္းခရီး မွာ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး နဲ႔ အလြယ္တကူ ေသႏိုင္တာကို စဥ္းစားဖို႔ လိုပါတယ္။

ဒီသံတမန္ေတြ ျပန္ေရာက္ မလာတာကို အေၾကာင္းျပၿပီး ယူနန္ ဘုရင္ခံက ေဘဂ်င္း ဧကရာဇ္ ကို ၁၂၇၅ ခုႏွစ္မွာ ပုဂံ ကိုတိုက္ဖို႔ စစ္အင္အားေတာင္းတယ္။ ဒီအထိ တရုတ္ ဧကရာဇ္ ဖက္က ပုဂံကို က်ဴးေက်ာ္ဖို႔ စဥ္းစားေသးဟန္ မတူပါ။ ဘာမွ အေရးယူေဆာင္ရြက္တာ ကိုမေတြ႔ရပါ။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ၁၂၇၇ ခုႏွစ္ ဧၿပီလ မွာ တရုတ္နဲ႔ ပူးေပါင္းတဲ့ တပိန္ျမစ္ေဒသ က ကန္ငယ္စား ကို ပုဂံတပ္မ်ားက သြားေရာက္ တိုက္ခိုက္ ႏွိမ္နင္းခဲ့တယ္။ ဒီမွာပဲ တရုတ္ဖက္ က အေၾကာင္းျပခ်က္ ေကာင္းေကာင္း ရသြားၿပီး သံတမန္ေတြ ကို ႏွိပ္ကြပ္၊ သတ္ျဖတ္တဲ့ ကိစၥ။ သူ႔ဘက္ေတာ္သား နဲ႔ ေဆြမကင္း မ်ိဳးမကင္း ေတြကို တိုက္ခိုက္ ညွင္းပန္းတဲ့ ကိစၥ ေတြ အကုန္ေပါင္းၿပီး ပုဂံကို တိုက္ေစ ဆိုတဲ့ အမိန္႔ ကို ဧကရာဇ္ ကထုတ္ျပန္ပါတယ္။ ဒီ အမိန္႔ဟာ တလီေဒသ မွာ တပ္စြဲေနတဲ့ မြန္ဂို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဟုတု (Hu tu) ထံကို ေရာက္လာလို႔ တရုတ္-ပုဂံ စစ္ပြဲ စပါေတာ့တယ္။ ျမစ္တစ္ခု ရဲ ႔ကမ္း နေဘး တိုက္ပြဲငယ္ တစ္ခု preliminary battle မွာ ပုဂံတပ္ေတြ အေရးနိမ့္ ခဲ့တယ္။ အခုထိ ဒီတိုက္ပြဲ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ geographical location အတိအက် ကို မသိၾကရေသးပါ။ မာကို ပိုလို က ဒီတိုက္ပြဲကို ငေဆာင္ခ်မ္း တိုက္ပြဲ လို႔ ရမ္းေရး တာနဲ႔ သူ႔ေနာက္လိုက္ၿပီး Harvey တို႔အုပ္စု ကလည္း ငေဆာင္ခ်မ္း လုိက္လုပ္ၾကပါတယ္။ ၁၂၇၇ ႏွစ္ကုန္ခါနီး မြန္ဂိုတပ္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ ထပ္ေရာက္ လာပါတယ္။ ဒီတစ္ခါ မွ ပုဂံ ရဲ ႔ေျမာက္ဖက္ အက်ဆံုး အခိုင္ အခံ့ တည္ေဆာက္ထား တဲ့ ငေဆာင္ခ်မ္ ခံတပ္မွာ မြန္ဂို- ပုဂံ တပ္ေတြ ထိပ္တိုက္ေတြ႔ၾကၿပီး တိုက္ပြဲျဖစ္ဟန္ တူတယ္။ အဲဒီ အေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပ ထားတာကေတာ့ မင္းနန္သူ ေစာလွ၀န္း ေက်ာက္စာပါ။

သကရစ္ ၆၄၀ (27 March 1279)။ ပိသ်က္ႏွစ္။ ဤႏ္ၱ ပျစာ မည္ေသာ အမတ္ႀကီသည္။ မႅတ္ႀကီ မဟာ ကႆပ အရပ္ ေထရေကႅာင္ မဟိယ္ ရကာ၊ ေထရေကႅာင္ ဖႅစ္စိမ္ ဟုရုယ္ ရ်င္ဧအ္၊ ေကႅာင္ကမပႅဳဥိ၊ တန္တိုင္ ပႅဳဧအ္၊ တန္တိုင္ေလ မၿပီခယ္၊ ဤ ႏ္ၱ ပျစာေလ ငါေဆာင္ခ်မ္ ၿမိဳ၀္ နိယ္ရလိယ္၏ ျပည္တယ္ ပ်က္စိ သ ဖႅစ္ခယ္ ဧအ္၊ ၊ သကရစ္ ၆၅၅ ခု သရ၀န္ႏွာစ္ တန္ေဆာင္မႈန္ လၦန္ ၅ ရ်က္ ၅ နိယ္ (4 October 1293) လွ်င္ အမတ္ႀကီ ဤ ႏ္ၱ ပျစာ ပႅဳရုယ္ မၿပီသ၊ ေထရ ေကႅာင္ကို၀္၊ ဤ ႏ္ၱ ပျစာ သၼီႏွင္၊ သၼက္ အမတ္ ပုညာ ပႅဳဧအ္၊ တန္တိုင္ေလဆင္ ဧအ္၊ ကုလာ ေကႅာင္၊ ေကႅာင္ဥိ စလစ္ ဥိထြက္ပႅဳဧအ္၊ ဆိယ္၀ါ အလြန္ တကယ္ ဆန္ၾကယ္လ်င္ ရိယ္ဧအ္။။။

ဒီေက်ာက္စာ အရ ၁၂၇၉ ခုႏွစ္မွာ အမတ္ ကၠဳႏၲပစၥယာ ဟာ မဟာ ကႆပ အရပ္မွာ ေက်ာင္းေဆာင္ ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္း ေတာ့ ေက်ာင္းမေျပာနဲ႔ အုတ္တံတိုင္း ေတာင္ ခပ္လို႔ မၿပီးေသးခင္ ျပည္ရြာ ပ်က္စီးလုနီးပါး အေျခ အေနဆိုး ေၾကာင့္ ငေဆာင္ခ်မ္း အရပ္ ကိုသြားရပါသတဲ့။ ဟုိမွာပဲ ေသက်န္ရစ္လို႔ သူ႔ေကာင္းမႈ ကို သူ႔ သမီးနဲ႔ သမက္က ဆက္လုပ္လို႔ ၁၂၉၃ မွာ ေက်ာင္းၿပီးစီးလို႔ ေရစက္ခ် လွဴဒါန္းရတယ္ လို႔ဆိုထားပါတယ္။

မြန္ဂို က်ဴးေက်ာ္ စစ္နဲ႔ ပါတ္သက္လို႔ အေရး အပါဆံုး ေက်ာက္စာ ကေတာ့ ပုဂံ မဂၤလာ ေစတီက ဒိသာ ျပာမုခ္ ေက်ာက္စာ ပါပဲ။ ေက်ာက္စာပါ အဓိက အခ်က္ အလက္ေတြကို ရွင္းလင္းေအာင္ ေျပာရရင္-

1. ၁၂၈၇ မွာ ပုဂံ ထိ တရုတ္တပ္ ေရာက္လာတာမို႔ ျပည္အေနာက္ဖက္ လွည္က်က အထိ ဘုရင္ တိမ္းေရွာင္ထြက္ ေျပးတယ္။
2. အနႏၲ ပစၥည္း နဲ႔ မဟာဗိုလ္ ဆိုတဲ့ အမတ္ႀကီး ႏွစ္ပါး မင္းႀကီး အနားမွာ အပါးေတာ္ၿမဲ အျဖစ္ ပါရွိတယ္။
3. ရန္သူ တရုတ္ ဘာအလို ရွိသလဲ ဆိုတာ သိဖို႔ အတြက္ ရွင္ဒီသာ ပါေမာက္ ကိုပင့္ၿပီး တရုတ္ကို သံတမန္ အေနနဲ႔ လႊတ္ဖို႔ အဆိုပါ အမတ္ႀကီး ႏွစ္ပါး ကပဲ တရုတ္ပိႅယ္ မင္းကို အႀကံေပးတယ္။
4. မင္းဆိုတာ တမန္ကိုဖမ္းၿပီး ခ်ဳပ္ေႏွာင္တယ္လို႔ မလုပ္ စဖူး လို႔ တရုတ္ပိႅယ္ က ရွင္ဒီသာ ပါေမာက္ ကို အားေပး (ေျမွာက္ေပး) ၿပီး ေတတု လို႔ အဲဒီ အခ်ိန္က ေခၚတဲ့ တရုတ္ေရႊၿမိဳ ႔ေတာ္ ေဘဂ်င္း အထိ ေရာက္ေအာင္ သြားေစတယ္။ တကယ္လို႔ သူသာ တရုတ္သံေတြကို သတ္မိန္႔ ေပးထားခဲ႔ ရိုးမွန္ရင္ ေဘဂ်င္း ကို သံတမန္ လႊတ္၀ံ့ ပါ့ မလား။ ဒါေၾကာင့္မို ႔ ဘုန္းႀကီး ကိုေရြးလႊတ္တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
5. ၁၂၈၇ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းမွာ ရွင္ဒီသာ ပါေမာကၡ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး သံ အျဖစ္ ခရီးစထြက္တယ္။ ယူနန္ျပည္နယ္ ယဆည္ (Yachi) မွာ ၀ါဆိုတယ္။ မန္က်ဴ ဧကရာဇ္ စံျမန္းရာ တယ္တု ကို ၁၂၈၇ ဒီဇင္ဘာ မွာေရာက္သြား ခဲ့တယ္။
6. တုိင္းျပည္ မွာ ျပည္သူ ျပည္သား မရွိရင္ ဘာမွ ဆက္လုပ္လို႔ မရေတာ့။ ဒါေၾကာင့္ တရုတ္ စစ္သည္ သူရဲ ေတြကို ျပန္ဆုတ္ခိုင္း။ စစ္ဒဏ္ေၾကာင့္ ထြက္ေျပးေနတဲ့ လူေတြကို ျပန္ေခၚ။ ေကာက္ပဲ သီးႏွံ စိုက္ခိုင္းၿပီး ေကာက္ရိတ္သိမ္း ခ်ိန္ က်မွ အခြန္ လာသိမ္းလွဲ႔ ဆိုတဲ့ ဒီသာ ပါေမာကၡ ရဲ ႔စကားကို မန္က်ဴ ဧကရာဇ္ ကသိပ္ႀကိဳက္ခဲ့တယ္။ (ႀကိဳက္မွာေပါ့။ သူ႔ဖက္က အသာခ်ည္းပဲကိုး)
7. ပုဂံ ကိုတိုက္ခိုက္လာတဲ့ တရုတ္တပ္မွာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ အျဖစ္ သုသုတၱကိ (Hsueh-hsueh-ti-chin) ဦးေဆာင္ၿပီး စစ္သူရဲ ႏွစ္ေသာင္း ပါလာတယ္။
8. ပုဂံမွာ သာသနာျပဳဖို႔ အတြက္ မဟာ ေထရ ပုည ဓမၼိက နဲ႔ သိရိ ဓမၼိ တို႔ဦးစီးၿပီး ေက်ာင္းေပါင္း ၇၀ က တရုတ္ ရဟန္း သံဃာ ေတြပါလာတယ္။ ပုဂံ ေရာက္ေတာ့ ရဟန္း။ လူ။ မင္း တစ္ေယာက္ မွ မက်န္ေအာင္ အကုန္လံုး ထြက္ေျပးေနၾကလို႔ လူမရွိတဲ့ ေနရာမွာ ဘာလုပ္လို႔ လုပ္ရမွန္း မသိ၊ ေစတီ၊ ပုထိုး၊ ေက်ာင္း ေတြ ေတြ႔လို႔ ပုဂံ ကို သာသနာ ျပဳစရာ မလိုေၾကာင္း ေရာက္မွပဲ သိၾကပံုေပၚတယ္။ ကိုယ့္ေဒသ ကိုယ္ျပန္ခ်င္လို႔ ဆူဆူ ပူပူ လုပ္ၾကတာ ကိုလည္း မန္က်ဴ ဧကရာဇ္ ထည့္စဥ္းစား ပံုရတယ္။

အဲသလိုနဲ႔ တရုတ္တပ္ ေတြျပန္ဆုတ္ သြားၾကတယ္။ ဒါေပမဲ့ တရုတ္ၾသဇာ ခိုင္ေစဖို႔ မင္းသား ရဲစိန္ တိမူ (Ye-sin-timus) ကို ေစလႊတ္ၿပီး ပုဂံ မင္းသစ္ ကို သူ႔စိတ္ႀကိဳက္တင္ေစတယ္။ ေရႊနန္းသွ်င္ ကို ပုဂံမင္းသစ္ အျဖစ္ 30 May 1289 မွာနန္းတင္ခဲ့ တယ္။ ေရႊနန္းသွ်င္ က သူ႔သား သိဃၤ ပတိ ကို တရုတ္ ဧကရာဇ္ ဆီလႊတ္တယ္။ ပညာသင္ လႊတ္တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဓါးစာခံ လႊတ္ရတာ ျဖစ္ဖို႔ အေၾကာင္း ပိုမ်ားလိမ့္မယ္။ သို႔ေသာ္ သူ႔မွာ ၾသဇာ မရွိေတာ့။ မြန္ဂို အားကိုး နဲ႔ နန္းရတဲ့ မင္းကို ျပည္သူ က မၾကည္လင္ ၾကလို႔ ၁၂၉၇ မွာ သူေရာ သူ႔သား ေဘဂ်င္း ျပန္ သိဃၤ ပတိ ေရာ အသတ္ခံရတယ္။ ကုမာရ ကႆပ ေခၚ တက္တ၀္မူ မင္းႀကီ ဆိုတဲ့ သူကို နန္းတင္တယ္။ ဘာမွ မၾကာပဲ နန္းက် ျပန္တယ္။ မင္လုလင္ ေခၚ ေစာႏွစ္ နန္းတက္ျပန္ တယ္။

ဒီလို တစ္ဗိုလ္က်၊ တစ္ဗိုလ္တက္ လုပ္ေနတဲ့ ပုဂံ နန္းဟာ အဲဒီ အခ်ိန္မွာ ဘာၾသဇာ အာဏာ မွ မရွိေတာ့ပဲ နာမည္ခံ ဘုရင္ ျဖစ္ေနရွာပါၿပီ။ တကဲ့ အာဏာ က ရွမ္းညီေနာင္သံုးပါး ေခၚ ျမင္စိုင္းမင္း အသခၤယာ၊ မကၡယာ မင္း ရာဇ သႀကၤ ံ နဲ႔ ပင္လယ္ မင္း သီဟသူ တို႔ရဲ ႔လက္ထဲ ေရာက္ႏွင့္ ေနပါၿပီ။ ေရႊနန္းသွ်င္ လက္ထက္ ကတည္းက ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ ကို ရွမ္းညီေနာင္ သံုးဦး ခြဲေ၀ အုပ္စိုး ၾကၿပီ လိုဆိုရပါမယ္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၃၀၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ မြန္ဂို တပ္ေတြခ်ီတက္လာျပန္တယ္။ ဒီတစ္ခါေတာ့ ပုဂံ ကို မလာပဲ တကယ့္ အာဏာ တည္ရာ ျမင္စိုင္း ကိုတန္းသြားၾကပါတယ္။ အမ်ိဳးသားေရး ႏိုးၾကားေအာင္ လႈံ႔ေဆာ္ ႏိုင္စြမ္းရွိတဲ့ ရွမ္းညီေနာင္ သံုးဦး ေၾကာင့္ မြန္ဂို ေတြထင္တိုင္း မေပါက္။ ဒါေပမဲ့ ခံစစ္ သက္သက္သာ တတ္ႏိုင္ရွာတဲ့ ဗမာေတြဟာ မြန္ဂို ကို အားတင္း တြန္းလွန္ရင္း ေႏြရာသီ ေရာက္လာပါတယ္။ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း ရဲ ႔ မီးဟုန္းဟုန္းေတာက္လုေအာင္ ပူလွ တဲ့ေႏြေန အပူဒဏ္ ကိုေက်ာေကာ့ေအာင္ ခံရတဲ့ မြန္ဂိုတပ္ မ်ား ဟာစိတ္ဓါတ္ အႀကီး အက်ယ္ က်ဆင္း လာပါ ေတာ့တယ္။ တစ္ဖက္ ကလည္း တပ္မွဴးမ်ား ကို ေရႊ-ေငြ မ်ားနဲ႔ လာဘ္ထိုး စည္းရံုး တဲ့ အတြက္ ၁၃၀၃ ခုႏွစ္ ဧၿပီ ၄ ရက္ေန႔ မွာ က်ဲန္မိယင္ (Cheng Mien) လို႔ အမည္ေပးထားတဲ့ ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ ကေန တပ္ျဖဳတ္ၿပီး လက္ေအာက္ခံ ႏိုင္ငံ အျဖစ္က အၿပီး ဖ်က္သိမ္းၿပီး မြန္ဂို တပ္ေတြ ျပန္သြားၾကတယ္။ ဒီမွာပဲ မြန္ဂို တရုတ္ ရန္ကို အၿပီးတိုင္ တြန္းလွန္ ႏွိမ္နင္း ႏိုင္ေသာ ဘုန္းလက္ရံုးရွင္ ရွမ္းညီ ေနာင္ သံုးဦး ဆိုၿပီး ေက်ာက္စာေတြ ထိုးၿပီး မဟားတရား ၾကြားပါေတာ့တယ္။ ဘာဏု ရာဇာ ေဒါင္းဖန္လ္၀ါ နဲ ႔ ေရႊေငြ လက္ေဆာင္ ပဏာ ေက်းဇူးေၾကာင့္ ရန္သူေတြ ျပန္ဆုတ္ပါတယ္ လို႔ေတာ့ ဘယ္ေျပာလိမ့္မလဲေနာ္။ ။

သမိုင္းထဲက ျမန္မာျပည္သား ေဆာင္းပါးရွည္ႀကီး ကိုဒီမွာပဲ ခဏ ရပ္နား ပါရေစ။ စိတ္ပါ၀င္စားစြာ ဖတ္ရႈခဲ့ၾကသူ အေပါင္းကို ေက်းဇူးတင္လွ်က္-

Juan

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၁)

တရုတ္ပိႅယ္ (၁၂၅၆- ၁၂၈၇ ေအဒီ)

ဥစၥနာ မင္းဟာ တလ ကိုအသြား ဟိုမွာပဲ ေႁခြရံ သင္းပင္း နဲ႔ တကြ လုပ္ႀကံခံလိုက္ ရခ်ိန္မွာ တလ ကိုပါသြား ေပမဲ့ ထူးထူး ဆန္းဆန္း ေသေျမႀကီး မျဖစ္ခဲ့ပဲ ရွင္ေရႊထီး ဘ၀ ကို တရုတ္ပိႅယ္ ေရာက္သြားပါတယ္။ အကုန္လံုး ေသတယ္။ သူပဲ မေသ ဆိုေတာ့ ခမည္းေတာ္မင္း ကို သူပဲ တီးထည့္လုိက္သလား သံသယ ပြားစရာပါ။ မင္းျဖစ္ၿပီးမွ ပုဂံ ကိုျပန္လာတဲ့ တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ ေသသြားရွာတဲ့ ဥစၥနာ တို႕ၾကားမွာ မင္ယန္ ဆိုတဲ့ ေခတ္ေဟာင္း ေဖာင္ကားစား ေမာင္ေမာင္ မင္းတစ္ပါး ရွိေသးတာ ကိုျဖည့္ေျပာ ရဦးမယ္။

မင္ယန္ က ဥစၥနာ ရဲ ႔သားႀကီး၊ ခမည္းေတာ္ တလ သြားတုန္း သူ႔ကို နန္းေစာင့္ထားခဲ့ပံု ရတယ္။ ဥစၥနာ ေသၿပီ ၾကားေတာ့ မင္ယန္ ကို မင္းအျဖစ္ ဆက္ခံ ဖို႔ ပုဂံ နန္းတြင္းက ႀကိဳးစားတယ္ ထင္တယ္။ မင္းအျဖစ္ ဆက္ခံၿပီး ဘာမွ မၾကာ လိုက္ပဲ တရုတ္ပိႅယ္ ပုဂံ ျပန္မေရာက္ခင္ ဆံုးပါး သြားတယ္ ဆိုေတာ့ ဘယ္နည္းနဲ႔ မွေသြးရိုး သားရိုး မဟုတ္ႏိုင္ပါ။ လုပ္ႀကံ ခံရတာ သာျဖစ္မယ္။ မင္ယန္ မရွိမွ တလ က တရုတ္ပိႅယ္ ဟာ မင္းအျဖစ္ ပုဂံ နန္းတြင္း ကို ခပ္တည္တည္ ျပန္၀င္ ခဲ့တာ ပါ။ ဒါကိုပဲ ေခတ္ေဟာင္းရာဇ၀င္ က်မ္းေတြမွာ အမတ္ႀကီး ရာဇသႀကၤန္ က သူ႔ၾသဇာ ခိုင္ၿမဲဖို႔ မင္းသားႀကီး သီဟသူ (မင္ယန္ ?) ကို နန္းမတင္ပဲ နရ သီဟ ပေတ့ (တရုတ္ပိႅယ္) ကိုနန္းတင္လို႔ မင္းျဖစ္လာ သလိုလို ေရးၾကပါတယ္။ (ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး ပထမ ပိုင္းမွာ ပါၿပီး) တကယ္ေတာ့ အဲသလို မဟုတ္ဖို႔ လမ္းမ်ား ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ မင္ယန္ ဟာ royal blood စစ္စစ္၊ တရုတ္ပိႅယ္ ကေတာ့ သာမန္ မိန္းမ နဲ႔ မင္း ေပါင္းဖက္ ရာက ေမြးလာတဲ့ half blood၊ ၁၂၆၇ ေမ ၆ ရက္ေန႔မွာ ေရးထိုးတဲ့ ေက်ာက္စာ တစ္ခု အရ-

1. မင္ယန္ ရဲ ႔ႏို႔ထိန္း အေမ အိုေပါင္သင္ အေမြေပးခဲ့တဲ့ ေျမေတြကို သူ႔ သမီး ႂတ်ာမြန္ ရဲ ႔မယားက ေက်ာင္းဘုရား ကိုလွဴတဲ့ အတြက္ ထိုးထားတဲ့ ေက်ာက္စာ ျဖစ္တယ္။
2. မင္ယန္ ဟာ အိုေပါင္သင္ ကို ထီးမိုးၿပီး အေဆာင္ အေယာင္ သံုးခြင့္ျပဳတယ္။
3. မင္ယန္ ကို ဆက္ခံသူ ကို မင္စည္သု လို႔ေရးထိုးတယ္။ အဲဒါ တရုတ္ပိႅယ္ ေပါ့။
4. တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ မင္ယန္ ဟာ ႏို႔စို႔ဘက္၊ အသက္သိပ္မကြာပါ။
5. မင္ယန္ နန္းသက္ ႏွစ္လ သာ ခံခဲ့တယ္။
6. တရုတ္ပိႅယ္ က ဥစၥနာ ကိုဆက္ခံ တာမဟုတ္၊ မင္ယန္ ကိုဆက္ခံတာသာ ျဖစ္တယ္။

ဒီအခ်က္ေတြေၾကာင့္ ရာဇ သႀကၤန္ သီဟသူ ကိုဖမ္းၿပီး နရ သီဟ ပေတ့ ကိုနန္းတင္တဲ့ ဇာတ္လမ္း မဟုတ္ဖူး လို႔ပဲ ေျပာရ ပါမယ္။

၂၄ ေမ ၁၂၅၆ မွာ တရုတ္ပိႅယ္ မင္း ပုဂံ ျပန္ေရာက္ၿပီ လို႔ အတိ အက် ေျပာႏိုင္ပါတယ္။ ကြန္ေျပာက္ႀကီး မွာ စံေနတုန္း သူ႔ေယာကၡမ သရိယ္ က ဥစၥနာ သိမ္းယူခဲ့တဲ့ သာသနာ့ေျမ ေတြကိစၥ ရွင္းပါလို႔ တိုက္တြန္းလို႔ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅယ္ကာ ငါမိႅယ္ သို၀္ ဆံျခည္ တတန္လွ်င္ အ၀င္ စိယ္ လို႔ ေျပာၿပီး သိမ္းထားတဲ့ သာသနာ့ေျမေတြ အကုန္ ျပန္လွဴတဲ့ အျပင္ ေနာက္ထပ္ ေတာင္ ထပ္လွဴလိုက္ေသးတယ္။

တရုတ္ပိႅယ္ နန္းတက္ လာတဲ့ အခါ တစ္သက္လံုး မရေတာ့ဘူး ထင္ထားတဲ့ ထီးနန္း ကိုရလို႔ ၀မ္းသာလံုး ဆို႔ပံု ရပါတယ္။ ဘိသိက္ ပြဲမွာ ရဟန္း သံဃာ ေတြကို ေျမ အလွဴႀကီး ေပးရံု မွ် မက ထိလိုင္မင္ မရွိတဲ့ေနာက္ မ်က္ႏွာငယ္ ရွာတဲ့ ဟိႏၵဴ ျဗဟၼဏ ပုဏၰားေတြ ကိုလည္း ေျမလွဴတယ္လို႔ သိရတယ္။ လွဴတဲ့ ေျမ ေတြ၊ ကြ်န္ေတြ ကို အခုေခတ္ register လုပ္သလို တံဆိပ္ခတ္ ၿပီး ေမာ္ကြန္းစာရင္း တင္တာေတြ လည္းလုပ္တယ္။ သူမ်ားထက္ ထူးတဲ့ သေဘာေပါ့။ ကြ်န္ေတြကို တာ၀န္ အတိ အက် ေပးတယ္။ ဒါေတြကေတာ့-

1. အရိယာ သံဃာေတာ္ေတြ အတြက္ ေျခေဆးေရ၊ လက္ေဆးေရ၊ ခ်ိဳးေရ၊ ေသာက္ေရ၊ ခပ္ေပးရမယ္။
2. ေက်ာင္းဘုရား တင္ဖို႔ ဆြမ္းခ်က္ ရမယ္။
3. ေက်ာင္းဘုရား ၀န္းက်င္ တံျမက္လွည္းရမယ္။ အမႈိက္ရွင္းရမယ္၊ အမႈိက္ က်ံဳး ရမယ္တဲ့။

တရုတ္ပိႅယ္ကို နရ သီဟ ပေတ့ လို႔လူသိမ်ားတယ္။ ေစတီ တစ္ဆူ တည္ၿပီး ပန္ပြတ္ပုတို၀္တာ၀္ ဒါယကာ လို႔လည္း ေခၚေသး တယ္။ သူ႔ရဲ ႔ခန္႔ညား ႀကီးက်ယ္လွတဲ့ ဘြဲ႔ေတာ္ ကိုျပတဲ့ ေက်ာက္စာ တစ္ခုလည္း ရွိေသးတယ္။

။ ၀ ။ ႏုေမာ သဗၺ ဗုဒၶါနံ။ ။ သကရာဇာ ၆၂၇ ခု၊ စယ္သံ စစၦိရ္ႏွစ္။ ပႅသို၀္ လပႅည္ (22 December 1265) ပုတၱ ပူနိယ္ အာ။ အသရိယ္ ဟိယ္ ေသာ ပုရွာ ႂတ်ာ သဃၤာ ရတနာ သံုပါ သႏိႈက္။ ရို၀္သိယ္မႅတ္စြာေသာ။ စို၀္သာ မင္သာ အမတ္က်ာ ဗိုလ္ပါ ဆင္ဖႅဴ စေသာ ရတနာ ခုႏွစ္ပါ သိၡင္ ဖႅစ္ေသာ ကႅန္ ၄ ကႅန္ထြန္ေသာ နိယ္က္သို၀္ အဟိန္ဇင္ အေရာင္ အ၀ါ ေတာက္ပ စြာေသာ အသရိယ္ ဟိေသာ။ ႀသိႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ပ၀ရ ဓမၼရာဇာ မည္ေသာ။ ႂတ်ာမင္ ဆုိပဲ။

ဒီလို ႀကီးက်ယ္ ေအာင္ရွာႀကံေရးသား တာကလြဲလို႔ တျခား ဘာဂုဏ္ သတင္း၊ ဘာ အရည္ အခ်င္းမွ မရွိတဲ့ တရုတ္ပိႅယ္ ဟာ ပုဂံ ေခတ္ကို အဆံုးသတ္ ေပးတာေတာ့ ေသခ်ာပါတယ္။ သူ႔လက္ထက္ ပုဂံပ်က္ေလာက္ေအာင္ ႀကီးက်ယ္တဲ့ အေရးေတာ္ပံု ျဖစ္ခဲ့တာကို ေက်ာက္စာ အမွတ္ အသားနဲ႔ တရုတ္မွတ္တမ္း ေတြက ျပဆိုတဲ့ အတြက္ ျပည့္ျပည့္စံုစံု သိခြင့္ရ ၾကပါတယ္။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၀)

ဥစၥနာ (၁၂၄၉- ၁၂၅၆ ေအဒီ)

နရ သိဃၤ ဥစၥနာ နဲ႔ သိၡင္ဖြါစ၀္ တို႔ရဲ ႔သား ဥစၥနာ ဟာ ကႅစြာ ေနရာ ကိုဆက္ခံ တဲ့မင္း ျဖစ္လာပါတယ္။ ျပႆဒါ ဘုရား တည္ေနတုန္း ဘုရား မၿပီးမွီ ၁၂၄၉ မွာ ေရးထိုးခဲ့တဲ့ ေက်ာက္စာ “ကႅစြာ မင္ႀကီ ပ်ံတာ၀္မူၿပီ ဥစၥနာ ရႈယ္ေတာင္တက္ရုယ္” အရ ေသာ္လည္းေကာင္း။ ဇာတာေတာ္ပံု ရက္စြဲ ပါ ကႅစြာ နတ္ရြာစံတဲ့ ႏွစ္ဟာ ခရစ္ႏွစ္ ၁၂၄၉ ျဖစ္လို႔ေသာ္ လည္းေကာင္း။ ဥစၥနာ နန္းတက္ တဲ့ႏွစ္ကို ၁၂၄၉ လို႔ယူရပါမယ္။

ဥစၥနာ ရဲ ႔ တရား၀င္ဘြဲ႔ေတာ္က ၿဂီႀတိ ဘ၀န ပ၀ရ ဒိတ် ဓမၼရာဇာ ေဇယ် သူရ တဲ့။ ဥစၥနာ ဟာ ကႅစြာ လက္ထက္ မွာပဲ အျမင့္ေရာက္ေနၿပီ ထင္ရပါတယ္။ ၂၆၊ ဒီဇင္ဘာ၊ ၁၂၄၈ ရက္စြဲပါ ဥစၥနာ သမီး အစ၀္ႂကြမ္ ေက်ာက္စာ အရ-

ပယ္မယာႀကီ ႀတိေလာက စႁႏၵ နာမ မဟာေဒ၀ီ သံုလူလ မိဖုရွာ ေတာင္ဖႅင္သည္

ဆိုတဲ့ စကားအရ ဥစၥနာ ရဲ ႔ေတာင္ညာစံ ေဒ၀ီ မေဟသီ က သံုလူလ လို႔သိရပါတယ္။ မိဖုရား ဆိုတဲ့ အသံုးကို ရဲရဲ သံုးပံု ေထာက္ရင္ အဲဒီ အခ်ိန္ ကတည္းက ဥစၥနာ ဟာမင္းျဖစ္ဖို႔ ဗ်ာဒိတ္ရၿပီး ျဖစ္ဟန္ တူတယ္။ အစ၀္ႂကြမ္ ေက်ာက္စာ ကထူးထူး ျခားျခားေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ေငြအေျမာက္အမ်ား သံုးၿပီး အလွဴႀကီး ေပးျခင္းကို ထံုးစံ အတိုင္း မွတ္တမ္း တင္ထားတာပါပဲ။ သူမ်ားထက္ ထူးတာက ေတာ့ သူ႔အလွဴ မွာ ဂူဘုရား အတြက္၊ ဂူ အထြတ္ ကိုေရႊသား တင္ဖို႔အတြက္၊ ေက်ာင္းေဟာင္းျပင္ ဖို႔ အတြက္၊ ေက်ာက္သစ္ ေဆာက္ဖို႔ အတြက္၊ ပိဋကတ္ သံုးပံု တစ္စံု လံုးကူးခ အတြက္၊ ပဋကတ္တိုက္ ေဆာက္ဖို႔ အတြက္၊ စာတိုက္ႀကီး ေတြေဆာက္ဖို႔ အတြက္ ကုန္က် စရိတ္ ေတြကို အလွဴရွင္းတမ္း စာရင္းလုပ္ခဲ့တဲ့ အတြက္ သူ႔ဟာသူ ႂကြားခ်င္လို႔ ပဲထိုးထိုး၊ ဘာအတြက္ ေရးထိုးခဲ့ မွန္းမသိ ရေပမဲ့ အဲဒီေခတ္ monetary value ေတြနဲ႔ price prediction လုပ္ႏိုင္တဲ့ အတြက္ အလြန္ တန္ဖိုး ရွိတယ္ လို႔ဆိုရမယ္။ ဂူဘုရား တည္စရိတ္ ၁၇၄၇ က်ပ္၊ စလစ္ေက်ာင္းေဟာင္း ျပင္ စရိတ္ ၇၅၈ က်ပ္၊ စာတိုက္ႀကီး လုပ္ခ ၂၁၅ က်ပ္၊ အုတ္ေက်ာင္းႀကီး ေဆာက္ခ ၃၉၂ က်ပ္၊ ပါတ္လည္ တံတိုင္း ၃၂ က်ပ္၊ စူဠာ မုနိ ေစတီ တည္ခ ၄၄ က်ပ္၊ တန္မြမ္ အုတ္ေက်ာင္း တည္ခ ၂၁၅ က်ပ္၊ ပိဋကတ္ သံုးပံု တစ္စံု ကူးခ ၂၀၃၇ က်ပ္ လို႔ဆို ထားတဲ့ အတြက္ ပိဋကတ္ သံုးပံု ကူးခ ဟာ က်န္ ကိစၥ အားလံုးထက္ ပိုကုန္က် လို႔ စာတတ္တဲ့ လူအင္မတန္ ရွားမယ္။ (မွတ္တမ္ တစ္ခု မွာ ပုဂံ ေခတ္ Adult Literacy Rate 9% လို႔ေတြ႔ဖူးပါတယ္) ပညာရွင္ ကို တန္ရာ တန္ဖိုး ေပးရတယ္ ဆိုတာ ေတြ႔ရလို႔ ေက်နပ္ စရာ ပါပဲ။ အလုပ္သမား အေကြ်း အေမြး၊ အစား အေသာက္၊ အ၀တ္ အစား၊ ပို႔ေဆာင္ခ နဲ႔ အျခား စရိတ္ ဆိုတာ ေတြပါ item တစ္ခု ျခင္းစီ အတြက္ အကုန္ ထည့္ေရး ထားလို႔ ပုဂံ ေခတ္ ကတည္းက economic & opportunity cost ေတြကို တတ္ၾက ပါလား လို႔ ေတာင္အံ့ၾသ ဘနန္း ျဖစ္မိေသးတယ္။

ဥစၥနာ ဟာ နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔သားျဖစ္ေပမဲ့ အေဖ နဲ႔ မနီးစပ္ပဲ ၁၅ ႏွစ္မင္းလုပ္ သြားခဲ့တဲ့ ဦးေလး ကႅစြာ နဲ႔ နီးစပ္ သူမို႔ သူမင္း ျဖစ္လာတာနဲ႔ ကႅစြာ လက္ထက္က လုပ္ခဲ့တဲ့ ဘုရားေက်ာင္း ေျမ သိမ္းတဲ့ အလုပ္ကို ဆက္လုပ္ပါတယ္။

ဘာေၾကာင့္မ်ား ဒီေျမေတြကို သိမ္းခ်င္ေန ရသလဲ ဆိုတာ ဆန္းစစ္ၾကည့္ေတာ့-

1. ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ ကစလို႔ ဖက္ရွင္ တစ္ခု လို သူ႔ထက္ငါ အၿပိဳင္ အဆိုင္ လွဴထားၾကတဲ့ ဘုရားေက်ာင္းေျမ မ်ားဟာ ႏိုင္ငံေတာ္ ေျမလြတ္ ေျမရိုင္း ရဲ ႔ တစ္၀က္ နီးပါးေလာက္ ရွိတယ္။
2. ဒီ ဘုရားေက်ာင္းေျမ ေပၚက ေျမခြန္ ေျမခ ကို မင္း (ႏိုင္ငံ) က မရ။
3. ဘုရား ေက်ာင္း ေျမ ဧရိယာ အက်ယ္ ဟာ က်ယ္ျပန္႔ သထက္ က်ယ္ျပန္႔ လာေတာ့ ဘ႑ာေရး ကပ္ဆိုး ဆိုက္ မလာခင္ ဒီကိစၥ ကို ဟန္႔တားခ်ိန္ တန္ၿပီ လို႔ မင္းက ယူဆ ပံု ရတယ္။
4. မူလ လွဴခဲ့တဲ့ ေက်ာင္း၊ ဘုရား၊ ေစတီ ေတြဟာ ပ်က္စီး ယိုယြင္းၿပီး အခ်ိဳ ႔ေနရာ ေတြမွာ ရဟန္း သံဃာ ေတြ လည္း စြန္႔ခြာ သြားၾကလို႔ ဆိတ္သုဥ္း ေနတယ္။ အေမြ ဆက္ခံ သူ မရွိတဲ့ ပစၥည္း မွန္သမွ် မင္းဘ႑ာ ျဖစ္ရမယ္ ဆိုတဲ့ ဓေလ့ ကလည္း ရွိေနတယ္။

ဒါေတြေၾကာင့္ ဥစၥနာ ဟာ ကႅစြာ စလုပ္ခဲ့တဲ့ ဘုရား ေက်ာင္း ေျမ သိမ္းျခင္း ကိစၥ ကို ဆက္လုပ္ပါတယ္။

သက၇စ္ ၆၁၇ ခု စိႆႏွစ္ တေပါင္ လၦန္ ၁၃ ရ်က္ (8 February 1256) ၅ နိယ္ တလပ်ံမင္ ေဖာင္ ဆင္ ပင္ကႅီ မိႅင္ ယူတ္ မူရကာ ယူတ္ မမူမီက ႀကံတူ နိမ္တ္ေကႅာင္ ဖုန္မႅႆ သိၡင္ မဟာ မတိမာေထကို၀္ ပစၥယာ ေဖာင္ ဆင္ ငါပႅည္စင္သင္ ငါျမင္သင္ လွဴေသာ မိႅ ၂၀၀ ခပင္ ၀င္ပါလိယ္၏။ ထို၀္ယူသႏွစ္ အႀကိယ္ တလလာရာ ပ်ံတ၀္မူ လိယ္၏။ သာ ပန္ပြတ္သည္ မႅိယ္ ရႈယ္ေတာင္ရလိယ္၏။ ရႈယ္ေတာင္ရၿပိ ပုကံ ေရာက္လေတၱ ေရာက္ၿပိေသာခါ သက၇စ္ ၆၁၈ ခု အာသတ္ႏွစ္ နံယုန္လ (24 May 1256)———- ထို၀္မိႅယ္——— ကို၀္၊ သိခင္ တို၀္ကို၀္ ငါလွဴ၏။ အလို၀္ရစိယ္၏၊ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅာိကာ ငါမိႅယ္ သို၀္ ဆံျခည္ တတန္လွ်င္ အ၀င္စိယ္ ငါတို၀္ မိႅယ္ကာ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅယ္သို၀င္ သကာ မထိယ္ပႅစ္ သိၡင္တို၀္ မိႅယ္ျခာ နင္ (သရိယ္) အျမယ္ အၿမံတိုင္ ေဆာက္ပလိယ္။။။

ဒီေက်ာက္စာ အရ ဥစၥနာ မင္းဟာ ၈၊ ေဖေဖာ္ ၀ါရီ၊ ၁၂၅၆ မွာ အနိမ့္၊ အျမင့္ က ေတာေက်ာင္း ဘုန္းႀကီး သခင္ မဟာ မတိမာ ရဲ ႔ ေျမကို သိမ္းယူတယ္။ ၿပီးေတာ့ တလ (ဒလ) ၿမိဳ ႔ေတာ္ (အခု တြံေတး နား) ကိုလာတယ္။ ဒီမွာပဲ ေႁခြရံ သင္းပင္း မ်ားနဲ႔ တကြ အသတ္ ခံရတယ္။ Assassination သေဘာ ေျပာထားေပမဲ့ ဘယ္သူ လုပ္ႀကံသလဲ မသိပါ။ သာ ပန္ပြတ္သည္ မိႅယ္ ရႈယ္ေတာင္ ရလိယ္၏ လို႔ဆိုထားတဲ့ အတြက္ ဥစၥနာ နဲ႔ ပန္းပြတ္သည္ သမီး ကေမြးတဲ့ ပန္းပြတ္သည္ ေျမး ထီးေမြ ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဥစၥနာ နတ္ရြာစံ တဲ့ကာလ ဟာ ဒီေက်ာက္စာ အရ 8 February 1256 နဲ႔ 24 May 1256 အတြင္း ျဖစ္ဖို႔ အလြန္ နီး စပ္ပါတယ္။ ခုႏွစ္ႏွစ္ တာ နန္းစံ လိုက္ရတဲ့ ဥစၥနာ အေၾကာင္း ကိုဒီထက္ ပိုၿပီး ဘာမွ မသိရပါ။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၉)

ကႅစြာ (၁၂၃၅- ၁၂၄၉ ေအဒီ)

နရ သိဃၤ ဥစၥနာ လြန္ၿပီး ေနာက္ သူ႔သားမ်ား ျဖစ္ၾကတဲ့ သိဃၤ ပတိ နဲ႔ ႂတ်ာဖ်ာ (အမိ ပုရွာ စ၀္ နဲ႔ရ)၊ ဥစၥနာ (၃) (သိၡင္ ဖြါစ၀္ နဲ႔ရ) တို႔ မင္းမျဖစ္ၾကပဲ ညီေတာ္ ကႅစြာ က ၾကားကေဖာက္လို႔ ဘုရင္ ျဖစ္လာပါတယ္။ ဘုရင့္သား ဘုရင္ ျဖစ္ခဲ့ ၾက တဲ့ အစဥ္ အလာ ႀကီးကို ေဖာက္ၿပီး ညီ ကဘာ့ေၾကာင့္ မင္းျဖစ္ ရသလဲ ဆိုတာ ကိုဘယ္သူ မွ အေသအခ်ာ မသိႏိုင္ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြ ကေတာ့ အမ်ားႀကီးေပါ့။ ကႅစြာ ဟာ ငယ္ငယ္ေလး ကတည္းက အေဖ ျဖစ္သူ နာေတာင္မ်ာ ကို ပုန္ကန္ ထႂကြဖူးသူ မို႔ ဇ ေတာ့ မေသးလွဘူး။ ဦးရီးေတာ္ မ်ားျဖစ္ၾကတဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တို႔က သူ႔ဖက္က ေနၾကတယ္ လို႔ထင္ရတယ္။ သိဃၤ ပတိ၊ ႂတ်ာဖ်ာ နဲ႔ ဥစၥနာ (၃) တို႔ ဟာ သိပ္ငယ္လြန္းလွလို႔ ကႅစြာ က ရင္ခြင္ပိုက္ ဘုရင္ (Regent) လုပ္ရတာ လားလို႔လည္း ေတြးစရာ ရွိတယ္။ သို႔ေသာ္ အဲသလို ျဖစ္ခဲ့ မယ္ဆိုရင္ ရင္ခြင္ပိုက္ ဘုရင္ သက္တမ္း ကလည္း ၁၅ ႏွစ္ႀကီးမ်ားေတာင္ ဆိုေတာ့ တဆိတ္ လြန္လြန္း ေနသလား လို႔။ ကႅစြာ ေသျပန္ေတာ့လည္း သားေတာ္ ႀကီးႏွစ္ပါး ထီးေမြ မရပဲ ဖြားေစာ သား ဥစၥနာ (၃) က ဘုရင္ တက္ျဖစ္ တာကိုး။

ကႅစြာ မင္းျဖစ္တဲ့ ေန႔က မွတ္မွတ္ ရရ ၁၉ ဇူလိုင္ ၁၂၃၅ ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ငါမိကို၀္ကာ ငါမသိလိုက္ လို႔ ကႅစြာမင္း ေရႊေတာင္တက္ ေက်ာက္စာ မွာ ေရးထိုးခဲ့ ပံု အရ သူငယ္စဥ္ကတည္းက မိခင္ ေသဆံုးလို႔ မယ္ေတာ္ ဘယ္သူ မွန္း သူကိုယ္တိုင္ ေတာင္ မသိဘူး လို႔ ယူဆ ရမယ္။

သူမင္း ျဖစ္တာကို မေက်နပ္ လို႔ သူပုန္ထၾက ေသးတယ္။ ဒီအေၾကာင္း မင္းနန္သူ၊ မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း က ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ မွာ အခုလုိ ေတြ႔ရတယ္။

သကရစ္ ၅၉၈ ခု။ ၾကတိုက္ႏွစ္ မႅယ္တာလဆန္ ငါရ်က္ တႏွင္ကနဳယ္နိယ္။ သိရိ ပဎနာ ပႅစ္သရွ၀္ အစ္ကို၀္ သိဃၤ ပိႀကံ ပႅစ္ပါဧအ္။ အတိုင္ သိၡင္စ၀္ႀကီ ကြန္ေျပာက္ငယ္ ႏႈိက္ နိယ္တ၀္မူေသာ သိဃၤ ပိႀကံ မယာ မိန္ဧအ္။ အတို၀္ကြ်န္လင္ ပုကမ္သာ။ နိယ္ရ စိယ္လသိယ္။ ငါကြ်န္။ လယ္။ ဥယန္ကာ သိၡင္ ယူစိယ္ ခႅ်င္ဟု မိန္ဧအ္။ မိန္တ၀္မူ ပိယ္ရကာ ပုကံ နိယ္ ရဧအ္။—- ဤသိဃၤ ပိႀကံ လင္မယာ ငါကို၀္ပိယ္ေသာ။ လယ္။ကြ်န္။ ဥယန္ကာ။ အဖြာရင္ အကုန္ စာလင္ဟု။ မိန္တ၀္မူ ဧအ္။

စ၀္ႀကီ ေခၚ ကႅစြာ မင္းဟာ ၁၂၃၆ ခုႏွစ္ ဇြန္ (၈) ရက္ ေန႔မွာ ကြန္ေျပာက္ငယ္ မွာရွိေနတုန္း သူ႔ကို သိရိ ပဎနာ နဲ႔ အတူ သူပုန္ထ ၿပီး အေရး နိမ့္လို႔ ထြက္ေျပးေနရတဲ့ သိဃၤ ပိႀကံ ရဲ ႔မယား ေရာက္လာတယ္။ ပုဂံ ကိုျပန္လာ ေနပါရေစ။ သူပိုင္ တဲ့ လယ္၊ ေျမ၊ ဥယ်ာဥ္၊ ကြ်န္ အားလံုး သိမ္းပါ လို႔ ကမ္းလွမ္းေတာ့ ကႅစြာ ကအကုန္ သိမ္းယူလိုက္ၿပီး သူ႔ အဖြား ျဖစ္တဲ့ မိဖုရား ဖြားေစာ ကိုေပးလိုက္သတဲ့။ ဖြားေစာ က မင္းနန္သူ၊ မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း ကိုလွဴလိုက္ၿပီး ေက်ာက္စာထြင္းထားတာ ျဖစ္တယ္။

၁၂၃၇ ဒီဇင္ဘာ (၈) ရက္ေန႔ မွာ ထြင္းတဲ့ မဟာ သမန္းလင္မယား ေက်ာက္စာ မွာလည္း ကႅစြာ ကို ထူးထူး ဆန္းဆန္း ဘုန္းႀကီး ႏွစ္ပါး က ပုန္ကန္ ပံု ကိုအခုလို ေရးတယ္။

ၾကာင္သင္တို၀္ မႅစ္သရွ၀္ မမိယ္ မလ်င္ စိယ္မူရုယ္ မင္ႀကီကို၀္ မဟာ သမန္ ပန္ပိယ္ ရုယ္လြတ္ရတာ နကၠဗိုလ္ ရွိယ္ရွယ္ ေၾကာင္ သိဃၤာ ရႏိၶပ္ ဘုမၼဗိုလ္ တန္ဆို၀္ပိယ္ေသာ အညာဓိ ေပသ်င္ အရပ္ ပန္ပုယ္ အင္လက္ အၾကာႏႈိက္ လယ္ ၁၅၀၀……………….။

နဂါးဗိုလ္ အေရွ ႔ေရႊေက်ာင္း က ဘုန္းႀကီး ရႏိၶပ္ နဲ႔ ဘုမၼဗိုလ္ တို႔ ကႅစြာ မင္းကို သူပုန္ထၾကတဲ့ အခါ မဟာ သမန္ အမတ္ ႀကီး က ခြင့္လြတ္ ဖို႔ေလွ်ာက္ထား ေမတၱာရပ္ခံ တယ္။ ကႅစြာ ဟာ အမတ္ႀကီး ရဲ ႔ေမတၱာရပ္ခံခ်က္ အတိုင္း ဘုန္းႀကီး သူပုန္ ေတြကို အေရးမယူ ခဲ့ေပမဲ့ အေပးအယူ အေနနဲ႔ ဘုန္းႀကီးမ်ား ပိုင္တဲ့ တပယင္းနယ္ ပန္ပုယ္ အင္း တစ္၀ိုက္ က လယ္ ပယ္ ၁၅၀၀ (ဧက ေပါင္း ၂၆၂၅) ကို အာမခံ ေတာင္းလို႔ ေပးလိုက္ရ သတဲ့။ ဒီလယ္ေတြထဲက အခ်ိဳ ႔ကို ၾကားပြဲစား ႀကီး မဟာသမန္ ကိုစြန္႔ႀကဲ ပံုရတယ္။ မဟာ သမန္က အခ်ိဳ ႔လယ္ေတြ ကို ဓိေပသွ်င္ လယ္တြင္ ၁၀၀ ပုရွာၾတ်ာ အစခ်ီ ေက်ာက္စာထိုး ၿပီး ျပန္လွဴေသးတယ္။

ဒီလို သူပုန္ သူကန္ ေတြတၿခိမ္းၿခိမ္း နဲ႔ နန္းတက္စမွာ ရန္မ်ားခဲ့ေပမဲ့ ကႅစြာမင္းဟာ သာသနာ သန္႔စင္ေရး။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး နဲ႔ ႏိုင္ငံ ေအးခ်မ္းသာယာ ေရးကို အင္မတန္ လိုလားခဲ့တဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္သူ ေကာင္း တစ္ေယာက္ ဆိုတာကို ေက်ာက္စာ ေတြက သက္ေသခံပါတယ္။

ကႅစြာ လက္ထက္ သာသနာေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား

ကႅစြာ လက္ထက္မွာ အရင္ ပုဂံမင္း အဆက္ဆက္က သာသနာ အတြက္၊ ေက်ာင္း၊ ဘုရား အတြက္ လွဴခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြ တရားလြန္ မ်ားေနၿပီ ဆိုတာကို ေတြ႔တယ္္ ထင္ပါတယ္။ တႏိုင္ငံ လံုး ရဲ ႔တစ္၀က္ ေလာက္ရွိတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား လယ္ေျမ တနည္းအားျဖင့္ သာသနာ့ေျမ ဟာ သဒၵါလို႔ လွဴတဲ့ သူေတြ လွဴခဲ့ၾကေပမဲ့ ဒီသာသနာ့ေျမ ေတြက ေန အခြန္အခ မရ ပါ။ Taxation ဟာႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ရဲ ႔ Financial sustainability အတြက္ အသက္ေသြးေၾကာမို႔ ဒီအခြန္ ကိုပဲ အားျပဳေနရတဲ့ ႏိုင္ငံ တစ္ခုမွာ အခြန္ အခ ျပည့္ျပည့္၀၀ မရတာေလာက္ ဆိုးတဲ့ ျပႆနာ ရွိပါ့ဦး မလား။ ဒါကို ကႅစြာ ေကာင္းေကာင္း စဥ္းစားမိ ပံုရတယ္။ မင္းျဖစ္ၿပီးၿပီးခ်င္း မဟာဒါန္ ေျမေတြကို သိမ္းယူ လိုက္တယ္ လို႔ ေဇယ်သြတ္ ဘုရားေက်ာက္စာ မွာ ဒီလို ေတြ႔တယ္။

သကရစ္ ၅၉၇ ခု။ အာသိန္ႏွစ္။ နံကာလဆန္ ၄ ရ်က္ (19 July 1235) ၾကသပတိယ္နိယ္အာ။ မင္ႀကီသာ မင္ကႅစြာ ရႈယ္ေတာင္ တက္ရုယ္။ အႀကီယ္ အညာႏႈိက္ေတ မဟာဒါန္မိႅယ္ ခပ္သိမ္ ယူလတ္ေတ………….။

မင္းျဖစ္တဲ့ ေန႔မွာပဲ သာသနာ့ေျမ သိမ္းေတာ့ ဘုန္းႀကီးေတြနဲ႔ ကႅစြာ ဟာ ကမၻာ့ရန္ မျဖစ္ယံု တမယ္ပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ လည္း သူ႔ၾကည့္မရတဲ့ ဘုန္းႀကီး အခ်ိဳ ႔ဟာ လက္နက္စြဲကိုင္ၿပီး သူပုန္ထ တဲ့အထိ ျဖစ္ကုန္တာေပါ့။ ေျမသိမ္းတဲ့ ကိစၥနဲ႔ ပါတ္သက္ လို႔ အက်ယ္ အက်ယ္ မၿငိမ္းဖြယ္ ျဖစ္လာတဲ့ ကႅစြာနဲ႔ ေဇယ်သြတ္ ေတာေက်ာင္းဘုန္းႀကီး ေတြၾကားက ျပႆနာ ဟာ မိုးမီးေလာင္လုနီး ျဖစ္လာပါတယ္။ သာသနာ ေတာ္ဖက္က ဘုန္းႀကီးေတြက ဒီလို မလုပ္သင့္ဖူး။ မူလ လွဴတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား ဟာကာလၾကာလို႔ ပ်က္စီး သြားရင္ ပိုင္ရွင္မဲ့ ဆိုၿပီး မင္းက သိမ္းယူလို႔ မရဘူး။ သာသနာ တည္သေရြ ႔ ေက်ာင္းဘုရားေျမ မွာ ပိုင္ရွင္ မရွိဘူးလို႔ မေျပာသာပါ လို႔ ဘုရားကုိ ေျမပိုင္ရွင္ႀကီး လုပ္ၿပီး ကန္႔ကြက္ ၾကပါတယ္။ ကႅစြာ ဟာ ဘုန္းႀကီးေတြ ရဲ ႔ကန္႔ကြက္ခ်က္ကို မေထမဲ့ျမင္ မျပဳပါ။ ဒီတင္ျပခ်က္ မွန္၊ မမွန္ စစ္ေဆးဖို႔ ခံုရံုး အဖြဲ ႔ ဖြဲ႔ေပးပါတယ္။ အဲဒီ ခုံအဖြဲ႔ကို နာေတာင္မ်ာ လက္ထက္က ၀ဋံ သိကာ မိဖုရား ရဲ႕ သားေတာ္ႀကီး ေတြျဖစ္တဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တုိ႔က ဦးေဆာင္တယ္။ စစ္ေဆးၾကေတာ့ ခံုအဖြဲ႔ က ရဟန္းသံဃာ ေတြရဲ ႔တင္ျပခ်က္ မွန္တယ္ လို႔ ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။ ဒါကိုလည္း ကႅစြာမင္း က ဗီတို သံုးၿပီး ပယ္ခ် လို႔ရပါလွ်က္နဲ႔ မပယ္ပါဘူး။ သူေစာေစာ ကသိမ္းခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြကို သာသနာ ကိုျပန္လွဴ ပါတယ္ လို႔ ေရစက္ခ် ၿပီး လွဴလိုက္ ပါတယ္။ မဟာ သမန္ ေက်ာက္စာ မွာ မင္ႀကီ ကႅစြာ လွဴ အႀကီ ပိယ္ေသာခါ ဟုရာ ပံုနာ တို၀္ရေသာ မဟာဒါန္ လယ္ ၁၀၀ လို႔ေတြ႔ရတဲ့ အတြက္ သာသနာ ေျမ ေတြကုိ ျပန္လွဴယံု မက ျဗဟၼဏ ပုဏၰား ေတြကိုေတာင္ ေျမပယ္ ၁၀၀ (၁၇၅ ဧက) အဆစ္ လွဴလိုက္ရပါေသးတယ္။

၁၂၃၇ နဲ႔ ၁၂၄၈ အတြင္းမွာ မင္းဆရာ၊ မဟာေထရ္ သုဘူတိစႏၵ နဲ႔ ဓမၼ သီရိ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါး ကို ပိဋက စာေပ က်မ္းဂန္ မ်ားစုေဆာင္းဖို႔ သီရိ လကၤာ သို႔ေစလႊတ္ပါတယ္။ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔ေထရ ၀ါဒ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ယူၿပီး ၀ိနည္းေတာ္ နဲ႔ အညီ သာသနာ သန္႔စင္ေရး ကိစၥ ကိုေဆာင္ရြက္ ဖို႔ ကႅစြာမင္း စတင္ႀကိဳးပမ္းျခင္း လို႔ယူခ်င္ပါတယ္။

ကႅစြာ လက္ထက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင့္ ႏိုင္ငံ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး အတြက္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား

ကႅစြာ မင္း နတ္ရြာစံ ခါနီး ၁၂၄၉ ခုႏွစ္ ေမလ (၆) ရက္စြဲ ပါ အမိန္႔ေတာ္ ေက်ာက္စာ (၁၁) တိုင္ရွိခဲ့ ပါတယ္။ အိမ္ေျခ ငါးဆယ္ ရွိတဲ့ ရြာ ေပါင္း (၄၄၄) ရြာမွာ စိုက္ထူဖို႔ အစီ အစဥ္ ရွိခဲ့တဲ့ စာေၾကာင္းေရ ေရွ ႔ (၄၉) ေၾကာင္း၊ ေနာက္ (၄၈) ေၾကာင္း ပါရွိတဲ့ ဒီေက်ာက္စာ မွာ ခိုးဆိုး ေသာင္းက်န္း သူမ်ားကို အင္မတန္ သနား ဂရုဏာ ရွိေတာ္ မူေသာ မင္းႀကီးက မလုပ္ခ်င္ေပမဲ့ ျပစ္မႈ ထင္ရွားခဲ့ရင္ ဒီလို အျပစ္ေပးရ လိမ့္မယ္ လို႔ စကားခ်ီး ေရးၿပီးေတာ့ အဂၤုတၱရ နိကာယ နဲ႔ မိလိႏၵ ပညွာ က်မ္းေတြထဲက အင္မတန္ ရက္စက္တဲ့ အျပစ္ေပးနည္း ေပါင္းစံု ကို ေရးထည့္ ထားခဲ့တယ္။ တကယ္ အျပစ္ေပးလုိ တဲ့ သေဘာေတာ့ ရွိဟန္ မတူဘူး။ ေခ်ာက္လွန္႔ရင္ ေၾကာက္လန္႔ၿပီး ရာဇ၀တ္မႈ နည္းသြား မလားဆိုတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္နဲ႔ လုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္မယ္။ ဒါကို ၾကည့္ျခင္း အားျဖင့္-

• ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ မွာ အဲဒီ အခ်ိန္က စာရိတၱ သိပ္ပ်က္စီး ယိုယြင္း ေနၿပီ လို႔ ေသာ္လည္းေကာင္း
• ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ျပည္ရြာ ျပန္လည္ ထြန္းကား စည္ပင္ဖို႔ ႀကိဳးစား ေဆာင္ရြက္ ေနတယ္ လို႔ေသာ္ လည္းေကာင္း- ယူလို႔ ရမယ္ ထင္တယ္။

ဒီအမိန္႔ေတာ္ ေတြ ေရးထိုး စိုက္ထူ တဲ့ ေက်ာက္စာ ေတြ မၿပီးခင္မွာပဲ ကႅစြာ နတ္ရြာ စံပါတယ္။ လူေတြကို အျပစ္ မလုပ္ ၾကဖို႔ ေခ်ာက္ၾကည့္ေပမဲ့ ေခ်ာက္ယံု နဲ႔ ေၾကာက္တတ္ ၾကတဲ့ သူေတြ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ ကို သိမသြားရွာပဲ နတ္ရြာလား သြားတာ ပဲ ကႅစြာ အတြက္ ကံေကာင္းတယ္ လို႔ဆိုရမယ္။ သူ႔ေနာက္တက္ လာတဲ့ ဥစၥနာ (၃) လက္ထက္မွာ ဒီကိစၥ ကို ဘာမွ ဆက္မလုပ္ေတာ့တဲ့ အတြက္ ေၾကာင့္ ကႅစြာ ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲေရး ေတြဟာ ကႅစြာ နဲ႔ အတူ ေရစုန္ ေမ်ာ သြားခဲ့ ရၿပီး ေနာက္ အႏွစ္ သံုးဆယ္အၾကာ မြန္ဂို တို႔ရဲ ႔ ဓါးသြားေတြ ေအာက္မွာ ခုခံအားမရွိ တဲ့ ပုဂံကို ေတြ႔ျမင္ ရေတာ့တယ္။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၈)

နရ သိဃၤ ဥစၥနာ (၁၂၃၁- ၁၂၃၅ ေအဒီ)

နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ဟာ original ဥစၥနာ ျဖစ္တဲ့ နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔သားေတာ္ႀကီး ျဖစ္လို႔ နာေတာင္မ်ာ မင္းျဖစ္စဥ္ ကပဲ ထီးေမြ နန္းလွ်ာ အိမ္ေရွ႔မင္း ျဖစ္ေနခဲ့တယ္။ ဥစၥနာ နံမည္ ယူတဲ့ မင္းေလးပါး ရွိခဲ့ လို႔-

• ဥစၥနာ (၁) – နာေတာင္မ်ာ
• ဥစၥနာ (၂) – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ (နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔သားေတာ္ႀကီး)
• ဥစၥနာ (၃) – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔သား (ကႅစြာ မင္းျဖစ္ၿပီး မွ ထီးေမြ ဆက္ခံ ရတယ္)
• ဥစၥနာ (၄) – တရုတ္ပႅိယ္ မင္း-

ဆိုၿပီး စည္သူ ကို နံပါတ္ ထိုးမွတ္ ရသလို ဥစၥနာ နံပါတ္ ေတြထိုးရ ျပန္ပါတယ္။

မိဖုရား ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ ေၾကာင့္ ဒီမင္းကို ကေလးက အစ သိခဲ့တယ္။ ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ ထဲက ငါ့လင္ သခင္ မင္းႀကီး ဆိုတာ သူေပါ့။ ျပႆနာ က သူ႔မိဖုရား ေတြအားလံုး ဟာ ေစာ (စ၀္) နာမည္ နဲ႔ခ်ည္းပဲ။ တျခား စ၀္ ေတြက လည္း ရွိေသးေတာ့ ဘယ္သူက ဖြားေစာ လဲ သိရေအာင္ ဖြားေစာ ရွင္းတမ္း လုပ္ၾကည့္ ၾကပါတယ္။ ပုဂံ ေခတ္မွာ ေစာ ခ်ည္းပဲ (၁၇) ေယာက္ ရွိခဲ့သတဲ့။ ဒီ ေစာ စာရင္း မွာ ေယာကၤ်ား ေတြလည္း ပါတယ္။

1. အစ၀္လပ္ – စည္သူ (၁) ရဲ ႔သမီးေတာ္
2. စ၀္ျမကန္သည္ – စည္သူ (၂) ရဲ ႔မိဖုရား တစ္ပါး၊ နာေတာင္မ်ာ မင္းရဲ ႔မယ္ေတာ္
3. စ၀္ အလႊမ္ – စည္သူ (၂) ရဲ ႔မိဖုရား ပဲ
4. အစ၀္ မင္လွ – စည္သူ (၂) နဲ႔ စ၀္ ျမကန္သည္ ရဲ ႔သမီး၊ နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔ႏွမ
5. သိၡင္ စ၀္ – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ
6. အမိ ပုရွာ စ၀္ – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရား
7. သၡိင္ ဖြာစ၀္ – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရားပဲ
8. စ၀္ႀကီး – ကႅစြာ မင္း
9. စ၀္ပုလယ္မယ္ – ကႅစြာ ရဲ ႔မိဖုရား
10. စ၀္ မင္လွ – ကႅစြာ ရဲ ႔မိဖုရားပဲ
11. အစ၀္လတ္ – နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔သမီးေတာ္
12. အရိ စ၀္ – ဥစၥနာ (၃) ရဲ ႔ အမ
13. အစ၀္ နာလံု – ဥစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီး
14. အစ၀္ ၾကြမ္ – ဥစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီးပဲ
15. စ၀္ပုလယ္ – ဥစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီးပဲ၊ ဥစၥနာ (၄) တရုတ္ပိႅယ္ ရဲ ႔မိဖုရား
16. စ၀္ဥ – တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ စ၀္ပုလယ္ ရဲ ႔သမီးေတာ္
17. စ၀္ နာစြင္ – စ၀္ ပုလယ္ ရဲ ႔ညီမ

ဒီအထဲ က သၡိင္စ၀္ နဲ ႔ စ၀္ႀကီး မင္းေယာက်ၤား ႏွစ္ေယာက္ကို ပါယ္ လိုက္ရင္ မိန္းမ ေစာ ေတြခ်ည္းပဲ ၁၅ ေယာက္ ထြက္လာတယ္။ ဒီ အထဲက ေက်ာက္စာ ထြင္းတဲ့ ဖြားေစာ က နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရား သိၡင္ ဖြာစ၀္ ျဖစ္တယ္ လို႔ အတိ အက် ေျပာပါတယ္။ သိၡင္ ဖြာစ၀္ ဟာ ကံအေတာ္ေကာင္းတဲ့ မိန္းမႀကီး လို႔ေျပာ ႏိုင္ပါတယ္။ အသက္လည္းရွည္။ လင္ေရာ သားေရာ ေျမးေရာ အကုန္လံုးလည္း ဘုရင္ျဖစ္ၾကေတာ့ တရုတ္လို ဒိုေ၀ မိဘုရား ႀကီး လို႔ အေခၚခံ ရမဲ့ သံုးထပ္ကြမ္း မိဖုရားႀကီး ျဖစ္ခဲ့သူပါ။ ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ သာ ေက်ာင္းသင္ရိုးညႊန္းတမ္း ေတြထဲ ပါၿပီး နာမည္ႀကီး လို႔ အမ်ားသိၾကတာ။ တကယ္ေတာ့ ေနာက္မိဖုရား တစ္ပါး ျဖစ္တဲ့ အမိ ပုရွာ စ၀္ ေရးထိုးခဲ့တဲ့ ေက်ာက္စာ လည္းရွိခဲ့တယ္။ ဒါကုိ ေတာ့လူသိ အင္မတန္ နည္းတယ္။ ဒီေက်ာက္စာ ႏွစ္ခ်ပ္ ကို မူရင္း အတိုင္း ႏႈိင္းယွဥ္ ၾကည့္တဲ့ အခါ……

ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ မူရင္း

သကရစ္ ၆၃၃ ခု အာသိန္ႏွစ္ တန္ေဆာင္မႈန္ လပႅည္ (19 October 1271) စနိယ္နိယ္အာ။ သိၡင္ဖြါစ၀္ ကထိန္ပိယ္ ေတာ၀္မူေသာ။ တႀကိဳက္ လွဴတာ၀္မူတံုေသာ။ ကြ်န္မ လိုက္ကတ်င္ ဥယန္သည္ ႏွစ္ကိပ္ကို၀္ေယာက္။ လယ္မိႅယ္ သံုရ်ာ။ ဥယန္ တခု။ လွဴတာ၀္ မူတံု ဧအ္။ သကရစ္ ၆၁၄ ခု ဖႅဂိုန္ႏွစ္ တေပါင္ လဆုတ္ ယွတ္ရ်က္ (21 February 1253) ၾကာသပတိယ္ နိယ္အာ။ ပိယ္တာ၀္ မူေသာ။ ကြ်န္မ လိုက္ကတ်င္ ဥယန္သည္ ႏွစ္ကိပ္ ကို၀္ေယာက္။ လယ္မိႅယ္ သံုရ်ာ။ ဥယန္ တခု။ အင္စရ ကြ်န္ တရ်ာႏွစ္ကိပ္ ခုႏွစ္ေယာက္။ ဥန္ရင္ ကူလာ ကြ်န္ တရ်ာ သံုကိပ္ သံုေယာက္။ မဟာ သမန္ ကိုင္ မွဴလာရုယ္ ပိယ္တာ၀္မူစိယ္လွာသေတ။ သာ ဥတ္စနာ မင္ႀကီ ပိယ္သေတ။ သိၡင္ ဖြါစ၀္ ပုရွာ ၾတ်ာ သိဃၤာ ရတနာ သံုပါကို၀္ လွဴေသာ အလွဴေတ။ ဤသို၀္ အတုမယ္လွ်င္ ငါပႅဳေသာ ေကႅာင္တာ၀္ႏႈိက္။ ငါမူေသာ ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ေသာ ကို၀္။ အခါမႅင္မႅယ္ တည္စိမ္ေသာဌာ။ မိႅယ္ မဟာဒါန္ ဥယန္။ ငါလွဴဧအ္။ ငါပႅဳေသာ ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ေသာကို၀္ အခါမႅင္မႅယ္။ ပႅဳေသာ။ ဖာေသာ။ မူစိမ္ေသာဌာ။ တန္လင္လွည္ စိမ္ေသာဌါ။ ပုရွာ ၾတ်ာ ႏိႈက္ သံပုတ္ ကြံပန္ မျပတ္ ၀တ္ လုပ္ကႅည္တင္ စိမ္ေသာဌာ။ ဆီမီ မျပတ္ ဌိစိမ္ေသာဌာ။ သည္ခံေသာ သိၡင္တို၀္ကို၀္။ ဆြံပစၥည္ဖႅင္ လုပ္ ကႅည္စိမ္ ေသာဌာ။ ကြ်န္ေလ ငါလွဴ၏။ ႏို၀္သစ္ ႏို၀္ထံမ္ ရ်တ္တက္ ထ၀္ပိယ္ ထ၀္ပတ္ အရသာ ငါပါ စာစိမ္ေသာဌာ။ ႏြာေလ ငါလွဴ ၏။ ဤသို၀္လွ်င္ ငါပႅဳေသာေကာင္မႈ အကႅိဳင္ကာ။ ရိယ္မိႅယ္ ခပ္သိမ္ေသာ အသိၡင္ ဖႅစ္ထေသာငါလင္ သိၡင္မင္ႀကီ။ ငါသာ မင္ႀကီ။ ငါမိႅယ္ မင္ႀကီ။ ဤမင္ႀကီ သံုေယာက္ေသာ ေနာင္လာလတ္အံေသာ မင္ခပ္သိမ္ေလ ငါအတူ ရစိယ္သ ေတ။

အမိ ပုရွာ စ၀္ ေက်ာက္စာ မူရင္း

နရိ သဃၤ ဥစၥနာ မည္ေသာ ၾတ်ာမင္ဧအ္ ပယ္မ်ာႀကီ။ သဃၤပတိႏွင္ ၾက်ာဖ်ာဧအ္ မိဖြာ အမိ ပုရွာစ၀္ သည္။ သင္သရာ ဆို၀္ျငာယ္မွ ထြက္ေမႅာက္လို၀္ေသာဌာ။ နိရဗန္ကို၀္ မ်က္ေမွယင္ကအ္ကာ မူရလို၀္ ေသာဌာ။ ကူပုရွာ ပႅဳဧအ္။ ။ သက၇စ္ ၆၀၃ ခု။ စယ္ႏွစ္။ ကုဆုန္ လပႅည္ (26 April 1241) ဗုဒၵဟူ နိႏိႈက္ လႊတ္ဧအ္။ လႊတ္သရွင္ ရိယ္စင္တာ၀္ခႅရုယ္ လွဴေသာ။ ရြာလာယ္ကြ်န္ ၁၇၈ ေယာက္။ လာယ္ ၂၆၀။ ဥယန္ ၂ခု။ ပုကမ္ေကြ်န္ကာ။ မ်င္ထာရ္ဖုတ္။ စသ်ာဤမ္ေထာင္။ သၼီတပါ။ ေမာင္ျပကတ္။ သထြာ ဤမ္ေထာင္။ မ်ာမိတၳီ။ သာငါေရာက္သစ္။ ဤမ္ေထာင္ ဘယ်ာ။ မ်ာ ကိႏၵရီ။ သၼီ ဒုကၡီ။ ေခၾတၱ ပါလာဖုတ္။ သာပႏ်ာ။ စႏၵ်ာဖုတ္။ တင္တဖုတ္။ နရည္ျစာ သည္ဤမ္ေတာင္ ဗုေဓါ။ မ်ာသုကီ။ သိတိတ်ာ။ ငီ ဟိတ်ာ။ ႏွမ ရတာယ္။ သီမ စိတာယ္။ ေမာင္ ငါမြန္။ ငီ ႏို၀္အစိုအ၀္။ နရည္ျစာ စည္သည္ ပကၡာ။ သာ ငါထုယ္။ ပလီ။ သာစည္သည္ ငါရြတ္။ စည္သည္ ငါပုကမ္၊ ႏွာမ ဂုမီ။ ဗ်င္ကီ။ သာစည္သည္ ငါမစြမ္၊ ဟီတူ၊ သာပသာသည္ ငါရင္ကာ၊ ငီ ခြက္ခြင္သည္ ငါဗုဓါ။ မုကီကၼယ္။ သၼီ ပန္တ်ာ သုခီ။ ငီမ သိတယ္။ မိႅယ္ ငါဥိ။ သႏၱီ။ သီၼ ပန္တ်ာ သီ၀လီ။ ဘဏီ။ သီၼ ပန္တ်ာ ေဒ၀ီ။ အေပါင္ ၄၁ ေယာက္။ ရြာလာယ္တြင္ ျမဳမ္ၿပိည္သည္ ငါေကာင္။ ငီ ငါေလာင္။ ငါပႅည္၀။ အေပါင္ ၃ ေယာက္။ ျမင္မူႏြာ ၁၀၀။ ႏြာထိန္ ၁၀။ ပရိကၡာရာကာ။ ၾသက္ပုရွာ သန္ကန္တာ၀္ တုယင္ ၁။ တန္က်တ္ ၁။ အထက္ ပုရွာ သင္ကန္တာ၀္ တန္က်တ္ရိယ္ ၁။ ရႈယ္သလ၀န္ ၁။ ဤမ္ရာတာ၀္ နက္ပူစင္ တံတို၀္ ၁။ ခံတင္မြန္ ၁။ ခင္ႏွီဥိ ံအစံု။ ကြံခ်ပ္ ၁။ ႀကိယ္ဆီမီ တုိင္ ႀကိယ္ျပတို၀္။ ႀကိယ္ႀကာႀကီ ၁။ ေခါင္ေလာင္ဆြယ္ေသာ ဆင္ၾတာ ၁။ ရႈယ္ သပိတ္ ငုယ္သပိတ္ ႀကိယ္ပြယ္ ၂ခု။ လင္ပန္ ၂ ခႅပ္ ခြက္ ၅ ဥပ္။ စာေလာင္ႀကီ ၁။ နရည္ျစာ ဂ ခႅပ္။ ေနာင္နင္ ၉ ခႅပ္။ ခြက္ခြင္ သံုဆူ ခ်ဴ ၃ ဆူ။ ပိဆယ္ ငါသီ ပုဟာ လွဴပါေသာ ကြ်န္။ ခ၀္တယ္ရြာ အလံုဧအ္၊ ၁၇၄ ေယာက္လယ္ ၃၀၀။ စာသင္ ၁၀ တိုက္။ ၀ါဆို၀္ ၀ါေခါင္ ၀ါကႅတ္ ကုဆုန္ လပႅည္ ဤယ္လိယ္ခါေသာ စုရင္ႀကီ ပုစ၀္ စိယ္သေတ။ ကူဤပ္ေသာ ပုရွာကြ်န္ စည္သည္ ပန္တ်ာ နရည္ စရာ သည္ ခပင္စံု။ သံေကာက္သည္၊ စည္သည္။ ပန္တ်ာ၊ အသက္ႀကီ။ စပါ ၁၃၅ တင္။ အေပါင္ႀကီ ၄၂၇ ခြယ္။ ။ ။

ကဲ- ဘယ့္ႏွယ့္ ရွိစ။ ေရွးျမန္မာ စာဖတ္ရတာ အရသာ မ်ားရွိၾက ရဲ ႔လား။ တကယ္ေတာ့ အလြန္ညံ့တဲ့ အေရး အသား ေတြေနာ္။ စာေရး တတ္စ သူငယ္တန္းေလးေတြ ၀တ္စေပါက္ မပါပဲ ေရးထားတဲ့ စာေတြ လိုပါပဲ။ စာထဲ ပါတဲ့ အေၾကာင္း အရာ ေတြကို အတိုခ်ံဴး ေျပာရရင္ မိဖုရား ႏွစ္ပါးလံုး အလွဴ လုပ္ၾကတဲ့ အေၾကာင္း ေက်ာက္စာ ထြင္းၾကရာမွာ- အမိ ပုရွာ စ၀္ က ဘုရား မွာ ကြ်န္ အျဖစ္ တစ္ရြာလံုး လွဴပစ္တယ္။ ႏြားထိန္း အလုပ္သမား ေတြ၊ ဘုရား နဲ႔ ဘုန္းႀကီး ေက်ာင္းမွာ တီးမႈတ္ေဖ်ာ္ေျဖ ဖို႔ သဘင္သည္ေတြ၊ ပရိ ကၡရာ အပါ အ၀င္ ရဟန္းသံုး ပစၥည္းေတြ ဘယ္ေရြ ႔ဘယ္မွ် လွဴတယ္ ဆိုတာ ကို စာရင္း လုပ္ထားေက်ာက္စာ ထြင္းရံု ပါပဲ။ ဖြားေစာ ကေတာ့ သူ႔ထက္ ကဲတယ္။ ဘယ္ေနရာ မွာ ဘာလွဴတယ္ ဆိုတာ ကို ထပ္ကာ ထပ္ကာ ေျပာရံုတင္ မက အတုမဲ့လွ်င္ ငါမူေသာ ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ ကို တစ္တိုင္း တစ္ျပည္လံုးက ျပည္သူ ေတြ အက်ိဳးခံစား ရပါေစေတာ့ လို႔ စိတ္ထဲ မပါရင္ ေတာင္ စာေလးထြင္းထား ေဖာ္မရပဲ သူႀကီး ဘုရား ရြာသား ေကာင္းမႈ ဤအလွဴ ႔အက်ိဳး ကို သူ႔လင္ မင္းႀကီး နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရယ္။ သူ႔သား မင္းႀကီး ဥစၥနာ ရယ္။ သူ႔ေျမးမင္းႀကီး တရုတ္ပိႅယ္ ရယ္ပဲ ရပါေစတဲ့။ ၾကားက ေဖာက္ၿပီး ဘုရင္ ျဖစ္တဲ့ သူ႔မတ္ ကႅစြာ မင္းကို အမွ် အတန္း ေ၀ႏိုင္ဘူး တဲ့ေလ။ ငါစြဲ ႀကီးလွ တဲ့ ဖြားေစာ………….။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, pp: 136-38.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၇)

နာေတာင္မ်ာ (၁၂၁၁- ၁၂၃၁ ေအဒီ)

နာေတာင္မ်ာ ဟာ စည္သူ (၂) နဲ႔ စ၀္ျမကန္သည္ မိဖုရား တို႔ရဲ ႔သားေတာ္ ျဖစ္တယ္။ ေတာင္ဖႅင္သည္ လို႔ေရးၾကတဲ့ ေတာင္နန္းစံ ေဒ၀ီ မိဖုရား ေခါင္ႀကီး ကေမြးတဲ့ သားေတာ့ မဟုတ္ပါ။ သူထီးနန္း ရလာပံုကို ေတြးဆ ၾကည့္သမွ် ကေတာ့ သူ႔ မိခင္ မ်ိဳးရိုး ထက္ပိုျမင့္ တဲ့ သီဟိုဠ္ မင္းသမီး ၀ဋံ သိကာ ကေမြးတဲ့ သားသံုးပါး (ရာဇ သူရ၊ ဂဂၤါသူရ နဲ႔ ပ်ံခ်ီ) တို႔ဟာ သူ႔ထက္ အသက္အားျဖင့္ မႀကီး တာက တစ္ ေၾကာင္း။ ပုဂံ နန္းေမြ ကို လူမ်ိဳးျခား ေသြးေႏွာ မင္းသား မ်ားဆက္ခံ ခြင့္ မရွိ လို႔ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔သားေတြ ကိုနန္းေမြ မေပး ဘူးလို႔ မူလ ကတည္းက သေဘာတူ ထားတာ က တစ္ေၾကာင္း။ ေတာင္ညာစံ မေဟသီ မွာ သားေတာ္ မထြန္းကား တာက တစ္ေၾကာင္း၊ စည္သူ (၂) ကိုဆက္ခံ ဖို႔ အရည္ အခ်င္း ရွိတာ ကတစ္ေၾကာင္း၊ နဲ႔ အျခား အေၾကာင္းေၾကာင္း ေသာ အေၾကာင္းေၾကာင္း တို႔ေၾကာင့္ နန္းရ ခဲ့တာ လို႔ပဲ ေျပာရ ပါမယ္။

နာေတာင္မ်ာ နန္းရ ပံုကို ဇာတ္လမ္းဆင္ ထားတဲ့ ၀တၱဳ ေလးေတြ ရာဇ၀င္ႀကီး မွာေတြ႔ရ ပါတယ္။ နာေတာင္မ်ာ ဆိုတဲ့ ေက်ာက္စာပါ မင္းအမည္ ကိုအဖတ္မွား ၿပီး နန္းေတာင္းမ်ား လို႔ အဓိပၸါယ္ေကာက္ ရာက- နာရ ပတိ စည္သူ မင္းႀကီး ရဲ ႔ မိဖုရား (၇) ပါး မွာ မိဖုရားငယ္ ကေလး ျဖစ္တဲ့ စ၀္ျမကန္သည္ က မင္းႀကီးလက္မွာ ခူနာေပါက္စဥ္က ယုယစြာ ကုသ ၿပီး ျပည္ေပါက္ေအာင္ ပါးစပ္နဲ႔ စုပ္ေပးေၾကာင္း။ နန္းေတာင္းမ်ား ဟာသားေတာ္ မ်ားအနက္ အငယ္ဆံုး၊ မထင္ မရွား သားက ေလး ျဖစ္ေပမဲ့ စ၀္ျမကန္ ရဲ ႔ အၾကင္နာ ေရယဥ္ေၾကာ မွာ ေမ်ာသြားတဲ့ မင္းႀကီးဟာ မိဖုရား ေလးကို ခိုက္ခိုက္တုန္၊ သဲသဲ လႈပ္ အခ်စ္ေတြ ပြားၿပီး လိုရာဆုကို ေတာင္းေလေလာ့ လို႔ေျပာမိ ရာမွာ တခါထဲ သူ႔သား ကိုမင္းျဖစ္ေအာင္ ေတာင္းေတာ့ တယ္ဆိုပဲ။ ေတြ႔မေရွာင္ နန္းကိုေတာင္း လြန္းလို႔ နန္းေတာင္းမ်ား ေခၚတယ္ ဆိုၿပီး ခပ္တည္တည္ ဇာတ္လမ္း ဆင္လိုက္ ပါတယ္။ သားေတာ္ႀကီး ေလးပါး က နန္းေတာင္းမ်ား ကိုထီးနန္း အပ္တာကို သေဘာတူ ၾကည္ျဖဴ ပါသတဲ့။ ေနာင္ေတာ္ႀကီး ေလးပါး ကို ၀န္ႀကီး အရာထား တိုင္ပင္ ၿပီးတိုင္းျပည္ အုပ္ခ်ဳပ္ မင္းလုပ္ သြားလို႔ လႊတ္ေတာ္ ဆိုတဲ့ အဖြဲ႔ အစည္းဟာ အဲဒီ အခ်ိန္ကစလို႔ ေပၚေပါက္ လာတယ္ လို႔လဲ ေနာက္ဆက္တြဲ ထည့္ပါေသးတယ္။ ဒီ ၀တၱဳသြား မွန္မမွန္ ေက်ာက္စာ အေထာက္ အထား မ်ား နဲ႔သက္ေသ ျပပါ့မယ္။

ဒီမင္း ဟာ ဥစၥနာထ၊ ဥစၥနာ၊ နာေတာင္သၡင္ ဆိုတဲ့ အျခား အမည္ မ်ားနဲ႔လည္း ေက်ာက္စာ ထိုးခံထားရတယ္။ နာေတာင္မ်ာ ဟာ စည္သူ (၂) ရဲ ႔ အငယ္ဆံုး သားမဟုတ္ ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းကို ေအာင္ခ်မ္းသာ အမတ္ လို႔ ေခၚရမဲ့ ေဇယ်သြတ္ အမတ္ ေက်ာက္စာ မွာေဖာ္ျပ ပါရွိတယ္။ နာေတာင္မ်ာ ကိုဆက္ခံတဲ့ ကႅစြာ မင္းလက္ထက္မွာ ေဇယ်သြတ္ အမတ္ က နာေတာင္မ်ာ မင္းရဲ ႔ခြင့္ျပဳခ်က္ နဲ႔ လွဴထားတဲ့ မဟာဒါန္ လယ္ေတြကို သိမ္းယူတဲ့ အခါ ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ေရစက္ခ် လွဴထားတဲ့ လယ္ေတြကို သိမ္းယူတာသင့္ မသင့္ ခံုရံုး ဖြဲ႔ စစ္ေဆးပါတယ္။ ခံုလူႀကီး ေတြထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တုိ႔ကို ဘုရင့္ ညီေတာ္မ်ား လို႔ အဓိပၸါယ္ ရတဲ့ မင္ဖထုယ္ လို႔ေဖာ္ျပ ထားတဲ့ အတြက္ နာေတာင္မ်ာ ဟာ အငယ္ဆံုးသား မဟုတ္၊ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔သားသံုးေယာက္ ဟာ သူ႔ထက္ ငယ္ၾက တယ္ ဆိုတာ ေပၚလြင္ထင္ရွားလာပါ တယ္။

သူနန္းတက္ တာကို က်န္ မင္းညီ မင္းသား ေတြက ေက်နပ္ ႏွစ္သက္ လက္ခံ ၾကတယ္ ဆိုတဲ့ အဆိုသြက္သြက္ခါ ေအာင္ မွားေၾကာင္း ကို ပထမ အသခၤယာ လင္မယား ေက်ာက္စာ မွာ ေတြ႔ရတဲ့ ေအာက္ပါ အခ်က္မ်ားက သက္ေသ ျပပါတယ္။

1. နာေတာင္မ်ာ သို႔မဟုတ္ သိၡင္ ဥတ္စနာ လက္ထက္ မွာေက်ာက္စာ ေရးထိုးခဲ့တယ္။

2. နာေတာင္မ်ာ ဘုရင္ နန္းတက္ စမွ အျခားရွိသမွ် မင္းညီ မင္းသား ေတြထဲက ပ်ံခ်ီ၊ သိဃၤ ပိစည္၊ ပ်ံခ်ီ ရဲ ႔သားေတာ္ နဲ႔ နာေတာင္မ်ာ ရဲ႕သား ေနာင္မင္း ျဖစ္မဲ့ ကႅစြာ မင္းသား ကိုယ္တိုင္ ေတာင္ ပုန္ကန္ ထၾကြ ၿပီး ထီးနန္းလုဖို႔ ႀကိဳးစား ခဲ့ၾကတယ္။

3. ဒီသူပုန္ ေတြကို ႏွိမ္နင္း ဖို႔ အထူးအားကိုး ရတဲ့ အမတ္ ငါးဦး နဲ႔ စည္းေ၀း တိုင္ပင္တယ္။ (ဒါကိုပဲ လႊတ္ေတာ္ လို႔ေျပာၾကတာျဖစ္မယ္)။ အမတ္ ေတြက- အသခ်ၤာ (အသခၤယာ)၊ အနႏၱသူရ္ (အနႏၱ သူရ)၊ အသ၀တ္ (အႆ ၀တၱ)၊ ရာဇ သႀကၤ ံ(ရာဇ သႀကၤမၼ) နဲ႔ စတ္တလင္ကသူရ္ (စတၱ လကၤ သူရ) တို႔ျဖစ္တယ္။ အလြန္ အားကိုးေသာ အမတ္၊ အင္မတန္ ရင္းႏွီးေသာ အမတ္ (ကႅံ၀င္ ေသာမင္မတ္) မွာ အသ၀တ္ ျဖစ္တယ္။ ဒီငါးေယာက္ လံုး နာေတာင္မ်ာ နဲ႔ ညီအကို မေျပာနဲ႔၊ ေဆြမ်ိဳး နီးစပ္ေတာ္တာေတာင္ တစ္ေယာက္မွ မပါပါ။

4. သူပုန္ရန္ ကိုႏွိမ္နင္း ၿပီး (ပ်ံခ်ီ နဲ႔ သိဃၤ ပိစည္ ကို ကြပ္မ်က္၊ ပ်ံခ်ီ သားေတာ္ ထြက္ေျပး၊ သူ႔သား ကႅစြာ ကိုေတာ့ ခ်မ္းသာေပး) အမတ္ႀကီး ငါးဦးကို တစ္ေယာက္ ေျမပါယ္ ၇၀၀ စီ ဆုေတာ္ လာဘ္ေတာ္ ခ်တယ္။

5. ထား၀ယ္ကို ထြက္ေျပးတဲ့ ပ်ံခ်ီသား မင္းသား ပုဂံ ကိုျပန္လာခ်င္လို႔ မင္းႀကီးနားေတာ္ ေပါက္ေအာင္ ေျပာေပး တဲ့ (ပြဲစားလုပ္ေပးတဲ့) အသခ်ၤာ ကို ပ်ံခ်ီသား ပိုင္တဲ့ စလင္းကြ်န္း ၁၃၀ ကို သိမ္းၿပီး ဆုေတာ္ ေပးျပန္တယ္။

ဆိုေတာ့ နာေတာင္မ်ာ ဟာ ရန္သူ မ်ားခဲ့တယ္ ဆိုတာ ေပၚလြင္ ထင္ရွား လြန္းလွပါတယ္။ ရာဇသူရ နဲ႔ ဂဂၤါသူရ ညီ အကို ႏွစ္ပါး ကေတာ့ အရိပ္ အကဲ သိတတ္သူ မ်ားလို႔ေျပာရမယ္ ထင္တယ္။ သူပုန္ ေတြကို ႏွိပ္ကြပ္ၿပီး ကတည္းက နာေတာင္မ်ာ ကို သစၥာ ရွိစြာ လုပ္ေကြ်း ျပဳစု လုိက္ၾကတာ ကႅစြာ နန္းတက္ တဲ့ အထိ အလုပ္အေကြ်း ျပဳေကာင္းတုန္း……

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, pp: 135-36.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ အသစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၆)

စည္သူ ၂ (၁၁၆၈- ၁၂၁၁ ေအဒီ)

ဘုရား အေလာင္း မို႔ အေလာင္း စည္သူ လို႔ေခၚခဲ့ ၾကတဲ့ ပထမ စည္သူ ကစလို႔ ပုဂံ မင္းေတြ မွာ မင္းမွန္ရင္ စည္သူ ပါရမယ္ ဆိုတဲ့ အစြဲ မ်ားျဖစ္သြား သလားေတာ့ မသိပါဘူး။ တစည္သူ တည္း စည္သူ လိုက္တာ ေခၚရ၊ မွတ္ရ လြယ္ေအာင္ နံပါတ္ ထိုးမွတ္ ရတဲ့ ဘ၀ ေရာက္သြား ပါတယ္။ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ဓမၼ ရာဇာ ဆိုတဲ့ ဘြဲ႔ ကိုေနာက္မင္း ေတြ ဆက္ခံ သလို စည္သူ ကိုလည္း ေဆြစဥ္ မ်ိဳးဆက္ ယူသံုး ၾကသလားေတာ့ မသိပါ။ ဒီမင္း လက္ထက္ မွာ ထူးျခား လာတာ ကေတာ့ -

1. ထိလိုင္မင္ ကိုဆက္ခံ တဲ့ မြန္-ဗမာ မင္းဆက္ ျပတ္ျခင္း
2. မြန္ ႀကီးစိုးမႈ ေလ်ာ့က် လာၿပီး ျမန္မာ့ ဓေလ့ တိုးတက္ ထြန္းကား လာတာ ကိုေနရာ တိုင္း ေတြ႔ လာရၿပီး ပုဂံ ေခတ္ေျပာင္းခ်ိန္ လို႔ ယူဆ ၾကလို႔ သူ႔လက္ထက္ ကစၿပီး ပုဂံ ေခတ္ ဒုတိယ ပိုင္း လို႔ ေခၚၾကျခင္း
3. အနိ ရုဒၶ၊ ၀ျဇာ ဘရဏ မင္းႏွစ္ပါး အၿပီး ျပတ္သြားခဲ့ ရတဲ့ အနိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ျပန္လည္အာဏာ ရလာျခင္း
4. သီရိ လကၤာသူ မင္းသမီး ကို ၀ဋံ သိကာ ဘြဲ႔ အမည္ နဲ႔ မိဖုရား ေျမွာက္ေသာ္လည္း ထိုမင္းသမီး ႏွင့္ရေသာ သားေတာ္ မ်ား ကို ထီးေမြ နန္းေမြ မေပးခဲ့ျခင္း သို႔မဟုတ္ မေပးပါဟု ကတိ ထားခဲ့ျခင္း
5. မြန္ၾသဇာ ေလ်ာ့က် လာ၍ ျမန္မာ ဓေလ့ ထြန္းကား လာေသာ္လည္း နန္းတြင္း မွ သီရိ လကၤာ ၾသဇာ ျမင့္မား လာျခင္း
6. မြန္ ဓေလ့ ထံုးစံ မ်ား ျမန္မာ ႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း တြင္ ေပ်ာက္ကြယ္ ၿပီး ေအာက္ျမန္မာ ျပည္တြင္ သာ က်န္ရွိ ေတာ့ျခင္း- တို႔ကို ေတြ႔ရ ပါတယ္။

စည္သူ (၂) ဟာ အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔ အဆက္ အႏြယ္ ဆိုတာ ကို သူ႔သားေတာ္ ရာဇ သူရ ရဲ ႔မုခ္ကူး ေက်ာက္စာ မွာ ေဖာ္ျပ ပံုက-

“စၾကာ ၀ေတးမင္းဆက္တြင္ အနိ ရုဒၶ ကားလူတို႔ အတြက္ ထင္ရွား ႀကီးက်ယ္ သူျဖစ္၏။ ထိုမင္း၏ အဆက္ အႏြယ္ ျဖစ္ေသာ ေဇယ် သူရ ကား ဥာဏ္ပညာ ႀကီးရင့္သူ၊ သာသနာ ကိုေလးစား ကိုင္းရွိဳင္းသူ၊ တက္ႂကြ လံု႔လ ႀကီးသူ၊ ရဲရင့္သူ ျဖစ္သည္။ စည္သူ အမည္ေတာ္ ရွိေသာ ထိုမင္းကို ဇမၺဴ ဒီပါ တြင္ၿပိဳင္၀ံ့ သူမရွိ၊ လူအေပါင္း တြင္ ထင္ရွား ႀကီးက်ယ္သည္။ ထိုမင္း၏ သားမွာ လြန္စြာ အက်င့္ျမတ္ေသာ မိခင္ ၀ဋံသိကာ မွ ေမြးဖြားသူ ျဖစ္သည္။ ရာဇ သူရ အမည္ရွိပါသည္။ ခမည္းေတာ္ သည္ တရား သျဖင့္ မင္းမူ၏။ သာသနာ ေတာ္တြင္ သက္၀င္ ယံုၾကည္၏။ ၿပိဳင္သူ ရွား၏။ မယ္ေတာ္သည္ အလြန္ ျမင့္ျမတ္ေသာ အႏြယ္ေတာ္ မွ ဆင္းသက္ ေပါက္ဖြား လာသူ ျဖစ္၍ အတုမရွိ ထူးျခား ေကာင္းမြန္ လွသည္” စသည္ျဖင့္ ေရာက္တတ္ ရာရာ ေလွ်ာက္ေရး ထားတယ္။ အခ်ဳပ္ ကေတာ့ ငါ့ေဖေဖ ႀကီး တယ္တံခိုးႀကီး။ ငါ့ေမေမ ႀကီး လြန္ ဘုန္းႀကီး။ ငါသည္လည္း ေခသူ မဟုတ္ လို႔ ေၾကာ္ျငာတာ ပဲေပါ့။ ငါေဟ့၊ ငါကြ၊ ငါ၊ ငါ လို႔ ေအာ္ေန သံေတာင္ နားထဲ ၾကားေယာင္ မိသလို ပါပဲ။

တကယ္ေတာ့ သူဘုန္းႀကီး လို႔ထီးနန္း ရတာ မဟုတ္ပါ။ ဗုဒၶ ဘာသာ အခ်င္းခ်င္း မို႔ သီဟိုဠ္ က တိုင္းျပည္ကို သိမ္းႏိုင္ ေပမဲ့၊ ရက္ရက္ စက္စက္ မလုပ္ လိုတာရယ္။ ျမန္မာ- သီရိ လကၤာ ရဟန္းေတာ္မ်ား ရဲ ႔ေဖ်ာင္းဖ် မႈရယ္။ ရာသီ ဥတု အေျခ အေနနဲ႔ တိုင္းရင္းသား ပုန္ကန္ မႈေတြေၾကာင့္ ေရရွည္ သိမ္းပိုက္ ထားလို႔ မျဖစ္ဖူး လို႔တြက္ခ်က္ မိတာေတြရယ္ ေၾကာင့္ ေရွးမင္း အနိ ရုဒၶ အဆက္ အႏြယ္ လို႔ သက္ေသ ျပႏိုင္တဲ့ စည္သူ (၂) ကို ကုလားမင္းသမီး နဲ႔ ေပးစား၊ မင္းေႁမႇာက္ ၿပီး ၾသဇာေညာင္း ေအာင္လုပ္ကာ ျပန္ေတာ္ ျပန္သြားၾကတာ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

စည္သူ (၂) ဟာ မယား အေတာ္မ်ားမ်ား ယူလို႔ အႏြယ္ေတာ္ ေတြလည္း အေတာ္မ်ား ခဲ့တယ္။ သူ႔ Family tree ကို ေက်ာက္စာ မွာေတြ႔ သေလာက္ေဖာ္ျပ ရရင္-

ဆိုၿပီး ေတြ႔ရ ပါတယ္။ အမည္ မသိတဲ့ မိဖုရား နဲ႔ ၾကမွ သားသမီး ေတြ အမ်ားဆံုး ပြားစီး ေနေတာ့တယ္။ ဒီေနရာ မွာ ၀ဋံ သိကာ ဆိုတာ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ႀတိေလာက ၀ဋံ သကာ ေဒ၀ီ ေခၚ ပယ္မယား၊ ရာဇ ကုမာရ္ ရဲ ႔အေမ ကိုဆိုလိုျခင္း မဟုတ္ ပါ။ ၀ဋံ သိကာ ဆိုတဲ့ ပါဠိ ဟာ အနက္ျပန္ရင္ ေခါင္းေပၚမွာ ပန္းတစ္ပြင့္ အၿမဲ ပန္ဆင္ ထားတဲ့ မင္းခ်စ္ျမတ္ ႏိုးသူ ဦးေဆာက္ပန္း မိဖုရား ဆုိတဲ့ အတြက္ လူနာမည္ မဟုတ္ပဲ အစဥ္ အဆက္ ေခၚခဲ့ ၾကတဲ့ ဘြဲ႔နာမည္ မ်ိဳးသာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကုလား မင္းသမီး ကိုအေရးေပး တယ္၊ သူ႔ေဆြမ်ိဳး သားခ်င္း သီရိ လကၤာ သားေတြ ကိုမႈးမတ္ ခန္႔တယ္။ သို႔ေသာ္ အရိုက္ အရာ မေပးပဲ မင္းေသြး (Royal blood) ပါတဲ့ အနိ ရုဒၶ အဆက္ အႏြယ္ ကိုသာ နန္းရ ေအာင္ စီမံ ႏိုင္မႈ ကေတာ့ ခ်ီးၾကဴး ေလာက္ပါတယ္။ ၀ဋံ သိကာ နဲ႔ ရတဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ ဆိုတဲ့ သားေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါးက ဖခင္ အေပၚ မွာေရာ ေနာင္တက္ လာတဲ့ မင္းေတြ အေပၚမွာပါ သစၥာ ေစာင့္သိ ရိုေသ ၾကေပမဲ့ သားေတာ္ငယ္ ပ်ံခ်ီ ေရာ သူ႔မ်ိဳးဆက္ ေတြက ပါ နာေတာင္မ်ာ လက္ထက္ မွာ ပုန္ကန္ ထၾကြ ၾကပါတယ္။ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔ေမာင္ေတာ္ ေတြျဖစ္တဲ့ သုလာ ဖိရစ္ နဲ႔ အနႏၲ သူလ ဖိရစ္ (နာမည္ ေတြၾကည့္တာနဲ႔ ျမန္မာ မဟုတ္မွန္း သိသာသူ) တို႔ဟာ ပုဂံနန္း မွာ အမတ္ေတြျဖစ္ၿပီး သုလာ ဖိရစ္ ဆိုရင္ နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ရဲ ႔တန္ခိုးထြား မိဖုရားႀကီး နာမည္ေက်ာ္ မိဖုရား စ၀္ ရဲ ႔ ခမည္းေတာ္ႀကီး၊ ဘုရင့္ ေယာကၡမႀကီး ျဖစ္တဲ့ အထိ ေကာင္းစား ခန္းနား ႀကီးက်ယ္ ခဲ့ၾက ပါတယ္။ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔တန္ခိုး ၾသဇာ ပုဂံ မွာ ႀကီးမား လာတာကို ေညာင္ဦး ဆပဒ ေစတီလို သီဟိုဠ္ ပံုစံ ဟရ္မိကာ ႀကီးႀကီး နဲ႔ ေစတီေတြ ျပန္လည္ဆန္းသစ္လာပံု၊ တင္းက်ပ္တဲ့ ေထရ ၀ိဟာရ စည္းကမ္း ေတြနဲ႔ ပုဂံ ရဟန္းေတြ ကိုက်င့္ႀကံေစပံု ေက်ာက္စာ မ်ား၊ ပါဠိ ဘာသာ နဲ႔ ေထရ ၀ါဒ ကို ရွိရင္းစြဲ မြန္ဘာသာ၊ ဗိႆႏိုး နဲ႔ နတ္ ကိုးတာ ေတြထက္ ပိုဦးစားေပးလာ ပံုမ်ားမွ တဆင့္ ခန္႔မွန္း သိရွိ ရတယ္။ အနိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ျပန္စ တယ္ ဆိုေပမဲ့ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ အဆက္ အႏြယ္ေတြ ကို ႏွိပ္ကြပ္ ျခင္း မရွိပဲ အလွဴႀကီး ေပးၿပီး တင့္ေတာင့္ တင့္တယ္ ထားခဲ့ ပံုမ်ား ကိုလည္း ေတြ႔ရ ပါေသးတယ္။

စည္သူ (၂) လက္ထက္ မွာ အေရး အပါ ဆံုး အေျပာင္း အလဲ ကေတာ့ ျမန္မာ စာသက္သက္ ကိုအသံုးျပဳၿပီး ေက်ာက္ထက္ အကၡရာ တင္ခဲ့ျခင္းပါပဲ။ မင္းနန္သူ တပ္ကေလး ဘုရား က ေစာမြန္သင္ ေက်ာက္စာ ဟာ ေရွးျမန္မာ စကား ရဲ ႔ ဦးဆံုး စံျပ ေက်ာက္စာ လို႔ အမည္ကင္ပြန္း တပ္ၾကရ ပါတယ္။ မြန္လို အဖြဲ႔ အႏြဲ႔ မပါ။ ရိုးရိုး တိုတို တုတ္တုတ္ နဲ႔ လိုရင္း ေရးခဲ့ ပံုကေတာ့ ဟန္မလုပ္ ခ်င္ တဲ့ ဗမာ့ စိတ္ဓါတ္ အမွန္ပါပဲ။

ေနာက္ထပ္ ထူးျခားခ်က္ တစ္ခု ကေတာ့ သူ႔လက္ထက္ ကစလို႔ မင္းဟာ ေျမအားလံုး ကိုပိုင္ဆိုင္ တယ္။ ဘိုးဘ ပိုင္ ဓါးမ ဦးခ် ဆိုတာေတြက ေျမကို လုပ္ကိုင္ စားေသာက္ ခြင့္သာ ရွိေတာ့တယ္။ သားစဥ္ ေျမးဆက္ လုပ္စားခြင့္ ေပးေပမဲ့ သာသနာ့ေျမ အျဖစ္ လွဴရင္ ေတာ့ မင္းကို ခြင့္ပန္ ၿပီးမွ မင္းကိုယ္တိုင္ အလွဴ ကိုလာၿပီး ေရစက္ သြန္းခ် လွဴဒါန္း မယ္ ဆိုတာ မ်ိဳးကို ထင္ထင္ ရွားရွား လုပ္လာ တယ္။ သူႀကီး ဘုရား ရြာသား ေကာင္းမႈ၊ အလွဴ ႔လက္ဖက္ နဲ႔ မ်က္ႏွာ လုပ္ခ်င္ တာထက္ ပိုတဲ့ အေၾကာင္း ေတြရွိပါတယ္။ ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ ကစလို႔ မဲမဲ ျမင္ရာ လက္ညိွဳးထိုး လွဴခဲ့တဲ့ သာသနာ့ေျမ ကိစၥဟာ ေနာက္ပိုင္း ပုဂံမင္း ေတြအတြက္ လည္ေခ်ာင္းထဲမွာ နင္ေနတဲ့ အရိုး သဖြယ္ မေထြးႏိုင္ မအန္ႏိုင္ ျဖစ္လာတာ ေၾကာင့္ ဒီကိစၥ ကိုစီမံ ရဟန္ တူပါတယ္။

ရိုးရိုး ရွင္းရွင္း လုိခ်င္ တာကို လိုခ်င္ တဲ့ အတိုင္း မကြယ္ မ၀ွက္ ေျပာခဲ့တဲ့ မလိႈင္၊ ေရေငြ႔ရြာ၊ အိုေကႅာသင္ ေက်ာက္စာ မွာ စည္သူ (၂) လက္ထက္ ျမန္မာ စကားကို သေဘာက်ဖြယ္ေတြ႔ရတယ္။ လွဴဖြယ္ ပစၥည္း နည္းနည္းလွဴၿပီး ဆုက်ေတာ့ အႀကီးဆံုး မွလိုခ်င္ တဲ့လူ႔ေလာဘ ကို တိုတို ျပတ္ျပတ္ ေက်ာက္စာ ထြင္းလိုက္ပံုက နည္စြာ ရင္ အတိုင္ မသိ လို၀္ သေတ တဲ့ေလ။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, pp: 133-35.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၅)

ဣမ္တ၀္သွ်င္ (၁၁၆၃- ၁၁၆၅ ေအဒီ)

ဣမ္တ၀္သွ်င္ ဆိုတာ အီဂ်စ္မွာ ဘုရင္ ကို အိမ္ႀကီးရွင္ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရတဲ့ ဖာရိုး (Pharaoh) လို႔ေခၚသလို၊ ပထမ အင္း၀ ေခတ္ေႏွာင္းက ဘုရင္ ကိုေရႊနန္းေက်ာ့ရွင္ လို႔ေခၚခဲ့သလိုမ်ိဳး အိမ္ေတာ္ သခင္ ေရႊနန္းရွင္ ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ နဲ႔ေခၚဆို တာပါ။ ရာဇ၀င္က်မ္း မ်ား အလိုအရ နရသူရ ေခၚ နရသူ ေခၚ ကုလားက် မင္းျဖစ္ပါတယ္။

အိမ္ေတာ္ သခင္ ေရႊနန္းရွင္ ဆိုေတာ့ သူ႔လက္ထက္ မွာ နန္းေတာ္သစ္ မ်ားေဆာက္ေလ သလား လို႔ သံသယ ျဖစ္ဖြယ္ ရွိတဲ့ ဒီမင္းဟာ ပုဂံေခတ္ ပထမပိုင္း ေခၚ မြန္ယဥ္ေက်းမႈ ႀကီးစိုး လႊမ္းမိုးတဲ့ ေခတ္ နဲ႔ ဒုတိယ ပိုင္း လို႔ဆို ႏိုင္တဲ့ ျမန္မာ မႈ သက္သက္ အေရးေပးလာတဲ့ ေခတ္ ႏွစ္ခုတဲ့ junction လို႔ဆိုရမယ္။

၁၁၆၃ မွာနန္းတက္ တယ္ဆိုတဲ့ အေပၚမွာလည္း ၀ိ၀ါဒ ကြဲျပားၾကတယ္။ ပါေမာကၡ Luce ရဲ ႔အဆိုအရ ပထမ စည္သူ ဟာ ၁၁၆၀ မွာ နတ္ရြာစံ တာေသခ်ာ တဲ့အတြက္ ဣမ္တ၀္သွ်င္ နန္းတက္ တာ ၁၁၆၀ ထက္ဘယ္နည္းနဲ႔ မွ ေနာက္က် စရာ အေၾကာင္းမရွိဘူး လို႔ဆိုပါတယ္။

ပုဂံ ဘုရား ေတြထဲမွာ အႀကီးတကာ့ အႀကီးဆံုး၊ တည္ေဆာက္ပံု အင္မတန္ သပ္ရပ္ ေကာင္းမြန္တဲ့ ဓမၼရံႀကီး ဂူဘုရား ရဲ ႔ဒယကာ ဟာ ဣမ္တ၀္သွ်င္ ပဲလို႔ သမိုင္း ဆရာေတြ တညီတညႊတ္ တည္းသေဘာ မတူေတာင္ ျငင္း၀ံ့တဲ့ သူေတာ့ မရွိ ၾကပါ။ ဒီေလာက္ ႀကီးက်ယ္၊ ျမင့္မား၊ ခန္႔ထည္ တဲ့ ဂူဘုရားႀကီး ကိုႏွစ္တိုတို နဲ႔ အၿပီးသတ္ ဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ လို႔ သူနန္းတက္ တာ ၁၁၆၀ ကျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဣမ္တ၀္သွ်င္ ဟာ နရသူ အျဖစ္နဲ႔ ရာဇ၀င္ က်မ္းမ်ား မွာ အသံုးေတာ္ခံ ရစဥ္က ခမည္းေတာ္၊ ေနာင္ေတာ္ ေတြကို လုပ္ႀကံ ၿပီး ထီးနန္း လုယူတဲ့ အင္မတန္ ရက္စက္ေသာ၊ ဖိစီး ႏွိပ္စက္ေသာ လူဆိုး ဇာတ္ရုပ္ နဲ႔ ပါ၀င္ခဲ့ ရရွာတယ္။ နာမည္ကိုက ကုလားက်မင္း လို႔ဆိုထားတဲ့ အတြက္ ဒီမင္းကို ဘယ္ကုလား သတ္သလဲ ဆိုတာ ေမးစရာ ျဖစ္ရ ျပန္တယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ (အပိုဒ္ ၁၄၂) မွာ ဣမ္တ၀္သွ်င္ ဟာ ပဋိကၠရား မွကုလားမ်ား ရဲ ႔လုပ္ႀကံျခင္း ခံရတယ္ လို႔ဆိုတယ္။ သီဟိုဠ္ ရာဇ၀င္ ျဖစ္တဲ့ စူဠာ ၀ံသက်မ္း မွာေတာ့ သီဟိုဠ္ မင္း ပထမ ပရာၾကမ ဗာဟု (၁၁၆၄- ၁၁၉၇) ဟာ အာဒိစၥ အမတ္ ကို စစ္ဦးစီးခ်ဳပ္ ခန္႔ၿပီး ပုဂံ ကိုစစ္ခ်ီ ေစရာ ႏိုင္ငံကို အလိုေတာ္ျပည့္၍ မင္းကိုလည္း သတ္ရ၏ လို႔ ဆိုထားေတာ့ မေျပးေသာ္လည္း ကန္ရာရွိ သူ႔လက္ထက္မို႔ သူ႔ သတ္တာေနမွာေပါ့ လို႔ ယူဆ ၾကျပန္တယ္။ သီဟိုဠ္ ကုလားက သတ္သတ္၊ ပဋိကၠရား ကုလား ကသတ္သတ္ ႏိုင္ငံျခားသား သတ္လို႔ ေသရတယ္ ဆိုတာေတာ့ ေသခ်ာေလာက္တယ္။ တိုင္းျပည္ပ်က္ေနခ်ိန္ မို႔ သူ႔ အေၾကာင္း ဘာမွေထြေထြ ထူးထူး ေျပာစရာ မရွိေပမဲ့ သူနဲ႔ သူ႔ေအာက္က စည္သူ (၂) ၾကားမွာ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ကိစၥ ေတြအေပၚ ၀ိ၀ါဒ ကြဲျပား ၾကတာကိုေတာ့ ေျပာစရာ ရွိတယ္။

ေရွး ရာဇ၀င္ က်မ္း အဆက္ဆက္ မွာ နရသူ နဲ႔ နရ ပတိ စည္သူ (စည္သူ ၂) ၾကားမွာ ၁၁၇၁ ကေန ၁၁၇၄ အထိ မင္းျပဳ စိုးစံတဲ့ မင္းယဥ္ နရ သိခၤ ဆိုတာ ကိုထည့္သြင္း ထားတယ္။ တကယ္တမ္းက်ေတာ့ ဣမ္တ၀္သွ်င္ နဲ႔ ဒုတိယ စည္သူ ၾကား မွာဘယ္မင္း မွမရွိပါ။ တိုင္းျပည္ပ်က္ ေနတဲ့ ကာလ ဆိုၿပီး မင္းမဲ့ ကာလ ကိုးႏွစ္ လို႔သာ ပညာရွင္မ်ားက ယူၾက တယ္။ သို႔ေသာ္ ေႏွာင္းေခတ္ ေတြ႔ရွိ လာတဲ့ အသိသစ္ မ်ားအရ မင္းမဲ့ ကာလ ရွိခဲ့ ေပမဲ့ ကိုးႏွစ္ မဟုတ္ပဲ ေလးႏွစ္ထက္ မပိုဘူး လို႔ ဆိုၾက ျပန္ပါတယ္။ ဣမ္တ၀္သွ်င္ ကို သီဟိုဠ္ မင္း ပထမ ပရာၾကမ ဗာဟု ကသတ္တယ္ လို႔ ေရးထားတဲ့ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔ စူဠာ ၀ံသက်မ္း အရ အႏွစ္ ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ ရဲမက္ အင္အားစု ထားတဲ့ စစ္အင္အားႀကီး သီဟိုဠ္ မင္းဟာ အဲဒီ အခါ ကသူရဲ တစ္ေထာင္ ေလာက္သာ ရွိတဲ့ ပုဂံ စစ္အင္အား ကို လွ်ပ္တစ္ျပက္ တိုက္ခိုက္ ၿပီးမင္းေနျပည္ေတာ္ ပုဂံ ကို ယာယီ သိမ္းႏိုင္ခဲ့ ေပမဲ့ ျပင္းထန္ လွတဲ့ အပူရွိန္ နဲ႔ တြန္းလွန္ ထႂကြ ၾကမဲ့ တိုင္းရင္းသား တို႔ အေရးေၾကာင့္ စည္သူ (၂) ကို မင္းအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳ ၿပီး မဟာမိတ္ျပဳကာ ျပန္လည္ ဆုတ္ခြာ ၾကတယ္ လို႔ ဆိုပါတယ္။ နန္းတက္ စမွာ အေျခ အေန ကရႈပ္ေထြးၿပီး မင္းသစ္ ကလည္း အာဏာ မဲ့သလို ျဖစ္ေနေလေတာ့ ၁၁၆၅ ကေန ၁၁၇၄ အထိ ကိုးႏွစ္ တာကို မင္းမဲ့ ကာလ လို႔ ေျပာခဲ့ မိတာ ျဖစ္သတဲ့။ တကယ္ေတာ့ စည္သူ (၂) နန္းရ တာ ၁၁၆၈ ကလို႔ အေသ အခ်ာ ေျပာႏိုင္ပါ သတဲ့။

ဆိုေတာ့ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ က်မ္းေတြ ထဲက မင္းယဥ္ နရသိခၤ ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ္လဲ လို႔ေမး စရာ ရွိလာ ပါေတာ့ တယ္။ တိုင္းျပည္ ပ်က္မေလာက္ ဒုကၡ ေရာက္ခ်ိန္မွာ မင္းမဲ့ ကာလ လို႔ မေရးခ်င္လို႔လား။ အမွတ္မွားၾက လို႔လား။ ဘာလား၊ ညာလား ေသခ်ာ မသိရပဲ မရွိတဲ့ မင္းယဥ္ နရ သိခၤ ကိုဇြတ္ထည့္ လိုက္တယ္။ ပုဂံမင္းဆက္မွာ နရ သိဃၤ ဥစၥနာ နဲ႔ မင္ယန္ ဆိုတဲ့ မင္းႏွစ္ပါး ရွိတယ္။ သူတို႔ ႏွစ္ေယာက္ ကိုစုေပါင္း ၿပီး မင္းယဥ္ နရ သိခၤ လုပ္လိုက္ေတာ့ တကယ္ရွိတဲ့ နာေတာင္မ်ာ နဲ႔ ကႅစြာ ၾကားက နရ သိဃၤ ဥစၥနာ ဆုိတဲ့ မင္းက ဆိုင္ရာ ေနရာ မွာ မပါေတာ့ပဲ သူတကယ္ နန္းရတဲ့ ၁၂၃၁ ထက္ကို အႏွစ္ ေျခာက္ဆယ္ ေစာၿပီး ေတာ့လည္းေကာင္း၊ စည္သူ (၃) ဥစၥနာ နဲ႔ စည္သူ (၄) တရုတ္ပႅိယ္ ၾကား ၁၂၅၆ မွာ မင္း အျဖစ္ တစ္ႏွစ္ေတာင္ မျပည့္ရွာတဲ့ မင္ယန္ ကလည္း တကယ္ မင္းျဖစ္တာထက္ (၈၅) ႏွစ္ေစာၿပီး မင္းျဖစ္ရ ရွာေတာ့တာေပါ့။ လုပ္လိုက္ ပံုမ်ား။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Geiger W (1953). Culavamsa I & II. Colombo Government Publication, Chapter 76 & 78.

Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, pp: 131-32.

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၄)

စည္သူ (၁) (၁၁၁၃- ၁၁၆၃ ေအဒီ)

လိမၼာ လွတဲ့ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္ ကိုထီးနန္း မေပးပဲ ေျမးေတာ္ ပထမ စည္သူ သို႔မဟုတ္ လူသိမ်ားတဲ့ အေလာင္း စည္သူ ကိုဘဇာေၾကာင့္ ထိလိုင္မင္ ကထီးေမြ နန္းေမြ အျဖစ္ေရြးခဲ့ သလဲ ဆိုတဲ့ ပုစၧာႀကီး တစ္ပုဒ္ ၿပီးခဲ့ တဲ့ အပိုင္းတုန္း က ေပးခဲ့မိတယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ အပုိဒ္ ၁၃၈ နဲ႔ ၁၃၉ မွာ ေဖာ္ျပထားတဲ့ အမ်ားသိတဲ့ အေၾကာင္း ကေတာ့ ထိလိုင္မင္ နန္းတက္ၿပီး ၂ ႏွစ္အၾကာ မွာ သားအရင္း ရာဇကုမာရ္ ေပၚေပါက္လာ ေပမဲ့ ေျမးေတာ္ စည္သူ ကိုထီးေမြ ေပးၿပီးျဖစ္ ေနၿပီ။ ရာဇကုမာရ္ ကဒါကို ေက်နပ္ စြာလက္ခံ ပါတယ္ လို႔လြမ္းေလာက္ေအာင္ ေရးပါတယ္။ သို႔ေသာ္……..

နန္းတက္ၿပီး ၂ ႏွစ္ အၾကာမွာ သားေတာ္ေပၚလာရိုးမွန္ခဲ့ရင္ ေအဒီ ၁၀၈၆ ခုႏွစ္က ျဖစ္ရမယ္။ ၁၁၄၅ ေအဒီ မွာ ေရးထိုး တဲ့ ေက်ာက္စာ အရ ေျမးေတာ္ စည္သူ ကို ၁၀၈၉ ခုႏွစ္မွ ေမြးတယ္ဆိုေတာ့ ေျမးကို ထီးေမြ ေပးၿပီး ျဖစ္ ေနလို႔ သားေတာ္ မရခဲ့ရွာ ဆိုတဲ့ လြမ္းစရာ ဇာတ္လမ္းကို ပါယ္သင့္တယ္။ မေတာ္ တဆ ျဖစ္တာ မဟုတ္ပဲ ႏိုင္ငံေရး အရ လိုအပ္လို႔ အေသ အခ်ာ တြက္ခ်က္ၿပီး မွလုပ္ခဲ့တာ လို႔ေကာက္ခ်က္ ခ်ရမယ္ ထင္တယ္။ ဒါနဲ႔ ပထမ စည္သူ ဟာ ဘယ္သူ႔ မ်ိဳးရိုးလဲ ဆိုတာ ကိုေလ့လာ ၾကျပန္တယ္။ ထိလိုင္မင္ နဲ႔ ရာဇကုမာရ္ သားအဖ ႏွစ္ေယာက္လံုး မင္းရိုး မဟုတ္ခဲ့ၾက ေပမဲ့ စည္သူ ကေတာ့ ေရွးမင္းရိုးက ေပါက္ဖြားတယ္ လို႔ အစဥ္အဆက္ ဆိုခဲ့ၾကေတာ့ ဘယ္သူ႔မင္းရိုး ကေပါက္ဖြား သလဲ။ ဘယ္မင္းသား လဲ?

မွန္နန္း ရာဇ၀င္ ရဲ ႔အလိုအရ ေတာ့ စည္သူ (၁) ရဲ ႔ အေဖဟာ အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔ေျမး ေစာယြန္း လို႔ဆိုတယ္။ ေခတ္သစ္ သမိုင္း ပညာရွင္ တို႔က ေတာ့ သထံု နန္းက် မႏူဟာ လို႔ အမ်ားေခၚေနၾကတဲ့ မကုဋ မင္းရဲ ႔ ေျမး နဂသၼန္း ပဲ လို႔ မြန္ေက်ာက္စာ အေထာက္အထား ေတြနဲ႔ ေျပာၾကတယ္။ ငရမာန္ကန္း ပုန္ကန္ စဥ္က ထိလိုင္မင္ ဟာသမီးေတာ္နဲ႔ မကုဋ ရဲ ႔ေျမးကို ေပးစားၿပီး သူတို႔ေမာင္ႏွံ ရဲ ႔သားကို နန္းညႊန္႔ နန္းလွ်ာ ျပဳေစျခင္း ျဖင့္ မြန္ေရာ ျမန္မာ ပါ မျငင္းႏိုင္ ေအာင္ တြက္ခ်က္ စီမံေတာ္မူတယ္ ဆိုတဲ့ အဆိုရွိတယ္။

စည္သူ (၁) ကနာမည္ေတြ အမ်ားသား၊ ေဇယ် သူရ၊ အေလာင္းစည္သူ ဆိုတဲ့ ခန္႔ညားတဲ့ အမ်ားသိ နာမည္ေတြ တင္ မက ေက်ာက္စာ ပါအမည္ေတြ ကေတာ့ သက္တ၀္ရွည္၊ ေရႊဂူ ဒါယကာ၊ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ပ၀ရ ဓမၼ ရာဇ (သူ႔ အဖိုး ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ဘြဲ႔ေတာ္ အတိုင္း) ဆိုတာေတြ ေတြ႔ရတယ္။ ေရႊဂူ ဒါယကာ လို႔ အမည္တြင္ေစတဲ့ ပုဂံ ေရႊဂူႀကီး ဘုရား နံရံ မွာ သူ႔အေၾကာင္း ပါဠိ သသၤကရိုက္ ႏွစ္ဘာသာ နဲ႔ေရးထိုး ထားတဲ့ ႏွစ္မ်က္ႏွာ ေက်ာက္စာ အရ ေရႊဂူႀကီး ဘုရား ကို ေမ ၁၇၊ ၁၁၃၁ တနဂၤေႏြ ေန႔မွာ စတင္ တည္ေစ၍ ဒီဇင္ဘာ ၁၇၊ ၁၁၃၁ ၾကာသာပေတး ေန႔မွာ အၿပီးသတ္တယ္။ တိုင္းခန္းလွည့္ လည္ေတာ္မူတယ္ လို႔လူေျပာ မ်ားေပမဲ့ အေထာက္အထား မရွိ၊ အသက္ (၇၇) ႏွစ္ အထိ ေနရၿပီး ၁၁၆၅ မွာ ပ်ံလြန္ ေတာ္မူ တယ္လို႔ ယူဆၾကတယ္။

အနည္းဆံုး အႏွစ္ငါးဆယ္ ေလာက္ ရွည္လ်ားတဲ့ သူ႔လက္ထက္ မွာ သူ႔ဘိုးေအ ထိလိုင္မင္ လို ေျပာစမွတ္ ျပဳေလာက္ ေအာင္ စြမ္းေဆာင္ ႏိုင္တာ မ်ိဳး ဘာတစ္ခု မွ မေတြ႔ရပါ။ ျမန္မာ ဘာသာ နဲ႔ေက်ာက္စာ တစ္ခ်ပ္ မွ မထိုးခဲ့ ပါ။ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ေရႊစည္းခံု ေက်ာက္စာ ေအာက္ေျခ ကဆက္ၿပီး မြန္ဘာသာ နဲ႔ စာေၾကာင္း ေလးေၾကာင္း ေလာက္ ထိုးတယ္။ အထက္ ကေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ေရႊဂူႀကီး ေက်ာက္စာ ရွိတယ္။ ဒါပဲ။

ဒါေပမဲ့ စည္သူ (၁) ဟာ ေႏွာင္းေခတ္ ပညာရွင္ေတြ အတြက္ ပုစၻာ ေတြ ခ်န္ထားခဲ့တယ္။ အထူး သျဖင့္ သူ႔မ်ိဳးႏြယ္နဲ႔ ပါတ္သက္လို႔ေပါ့။ စည္သူ (၁) ဟာ ေစာလူး သား ေစာယြန္း နဲ႔ ထိလိုင္မင္ သမီး ေရႊအိမ္စည္ တို႔က ေပါက္ဖြား လာတဲ့ ဗမာ အစစ္လား၊ မကုဋ ေျမး နဂသၼန္း နဲ႔ ေရႊအိမ္စည္ တို႔ရဲ ႔သား မြန္-ဗမာ ကျပားလား ဆိုတဲ့ ျပႆနာ ဟာ သမိုင္း ေသာတုဇန ေတြအၾကား တုတ္ထမ္း ၿပီး အျငင္းပြား စရာ ျဖစ္ခဲ့ရတယ္။ တကယ္ေတာ့လည္း သူဟာ ဘယ္ ဖေအနဲ႔ ရရ၊ ပေဒသရာဇ္ ဟာ ပေဒသရာဇ္ ပဲမို႔ အခ်ိန္ကုန္ခံၿပီး ဆက္စဥ္းစား ေနစရာ မလိုေလာက္ပါဘူး။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr: “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, 1955-7, pp: 121-36.

Than Tun Dr: “The Burmese Administration, 1044-1287” Chapter 3, The History of Buddhism in Burma

သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ “မႏုဟာ ေက်ာက္စာ” ယဥ္ေက်းမႈ စာေစာင္ အတြဲ (၃)၊ အမွတ္ (၁၀)၊ စက္တင္ဘာ ၁၉၆၀၊ ၅၅-၈။

ထိလိုင္မင္ (၁၀၈၄-၁၁၁၃ ေအဒီ)

အနိ ရုဒၶ လြန္ၿပီးတဲ့ အခါ ၿဂီ၀ျဇာ ဘရဏ ႀတိဘုပတိ ေခၚ က်က္သေရ ရွိေသာ မိုးႀကိဳး အရွင္ သံုးလူ႔ သခင္ ဘြဲ႔ခံသူ မင္းျဖစ္ လာတယ္။ အေနာ္ ရထာ ရဲ ႔သား၊ ေစာလူးမင္း လို႔ လူသိမ်ားတဲ့၊ ဒီမင္း ဟာ က်က္သေရ ရွိမရွိ မေသခ်ာ ေပမဲ့ လူ႔ေလာက က ေစာေစာ စီးစီးထြက္သြား ရတာေတာ့ ေသခ်ာတယ္။ ငရမာန္ကန္း ဦးေဆာင္တဲ့ မြန္သူပုန္ ထလို႔ ျပည္ရြာ ေခ်ာက္ခ်ားၿပီး မင္းပါ အသက္ ဆံုးရံႈး ရတယ္ ဆိုတာ ဟုတ္ဟန္ တူတယ္။ ဒါကလြဲ လို႔ သူ႔အေၾကာင္း ဘာမွ မသိလို႔ ဆက္ေျပာဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။

သူ႔ေနာက္ မွာ နန္းတက္တဲ့ ထိလိုင္မင္ ကေတာ့ က်န္စစ္သား ဆိုတဲ့ နာမည္ နဲ႔ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ မွာ လွ်မ္းလွ်မ္းေတာက္ ခဲ့တယ္။ နာမည္ႀကီး တဲ့ ေနရာ မွာ ေရွ ႔လူ အနိရုဒၶ ထက္ေတာင္ နည္းနည္း ပိုခ်င္ေသးတယ္။ သူ႔ရဲ ႔ ဇာတ္လမ္း ေလးေတြ ကလည္း ဂ်ိမ္းစ္ဘြန္း ကားလို အႏု အရြ၊ အလွ အပ၊ အပစ္ အခတ္၊ အညႇစ္ အသတ္ ကေလး ေတြနဲ႔ ႂကြရြ ေနေတာ့ အင္မတန္ နားေထာင္ခ်င္ စရာ ေကာင္းတယ္။ အလြန္ ဘုန္းႀကီး ေသာမင္းေပ ကပဲ။ သူ႔ အေၾကာင္း ဘာမ်ားသိရ မလဲ။ ၾကည့္ၾက ရေအာင္လား။

ထိလိုင္မင္ ကို အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔ သားအရင္း လိုလို၊ ဒူးမနာ သားလိုလို ေရွး ရာဇ၀င္ က်မ္း မ်ားက ေရးခဲ့ၾကတယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ ပထမတြဲ။ အပုဒ္ ၁၃၀ မွာ “က်န္စစ္သား သည္ အေနာ္ ရထာ ႏွင့္ယွဥ္ေသာ ပဋိ သေႏၶ မွ ေမြးသူ” လို႔ဆိုခဲ့ ၿပီး ဒီက်မ္း၊ ဒီအတြဲ မွာပဲ အပုဒ္ ၁၃၉ ေရာက္ေတာ့ က်န္စစ္သား က မိမိ သမီးကို အေနာ္ ရထာ ရဲ ႔ေျမး နဲ႔ လက္ဆက္ ေစလိုတဲ့ အတြက္ “ငါ့ အရွင္ ေျမးေတာ္ ျဖစ္ေသာ ေစာယြမ္းႏွင့္ ထိမ္းျမားေပးအံ့” လို႔ဆိုျပန္တယ္။ ငါ့ခမည္းေတာ္ လို႔မဆို။ ဆိုခဲ့ ရင္လည္း အေဒၚနဲ႔တူ ကိုေပးစား သလိုျဖစ္ေန မွာကိုး။

ေအဒီ ၁၅၁၆ မွာ ေလွာ္ကား သံုးေထာင္မွဴး စပ္ဆိုတဲ့ မင္း တရား ေရႊထီး ဧခ်င္း အပုဒ္ ၅ မွာ-

“ေနာ္ ရထာ ၏ ဆက္ကာ ေျမးသား၊ တလပ္ ျခားရွင့္၊ တိုင္းကား ႏိုင္ငံ၊ ျပည္ ပုဂံ ကို၊ တတန္ ကိုးေယာက္၊ လြန္ၿပီး ေျမာက္မွ” လို႔ စပ္ဆိုခဲ့ လုိ႔ အနိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ဟာ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီးတစ္ဆက္ ျပတ္ခဲ့တယ္ လို႔ဆိုရမယ္။

ေအဒီ ၁၇၂၅ မွာ ဦးေဖ်ာ္ စပ္ဆိုတဲ့ ပလိပ္စား ဧခ်င္း အပုဒ္ ၃၀ မွာ-

“ေစာလူး စံေျမာက္၊ ႏွစ္ဆယ့္ ေျခာက္တြင္၊ ေခ်ာက္ေခ်ာက္ ခ်ားခ်ား၊ မင္းၾကား မခ်ပ္၊ ႏွစ္ႏွစ္ လပ္ေသာ္” လို႔ ေတြ႔ ရတဲ့ အတြက္ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီး မင္းမဲ့ ကာလ ႏွစ္ႏွစ္ ၾကာခဲ့တယ္။ မြန္သူပုန္ အႏၲရာယ္ ေၾကာင့္ ကလန္၊ သံပ်င္ ထဲက အေတာ္ ဆံုး၊ အစြမ္းဆံုး ပုဂၢိဳလ္ ထိလိုင္မင္ ကို အားလံုးက ေက်ေက် နပ္နပ္ မင္းေျမႇာက္လိုက္ ၾကတယ္။ ၁၀၈၄ မွာ မင္းျဖစ္ေပမဲ့ မြန္သူပုန္ ရန္ကို အၿပီး ႏွိမ္ၿပီး တိုင္းျပည္ ေအးခ်မ္း သာယာတဲ့ ၁၀၈၆ မွ ဘိသိက္ ခံၿပီး မင္းအျဖစ္ ရယူ တယ္ လို႔ ပညာရွင္ မ်ားက ေကာက္ခ်က္ ဆြဲၾကပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ထိလိုင္မင္ ကို အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔သား ဆိုတဲ့ အဆိုကို ပယ္ၿပီး ငတပါးမင္း လို႔ယူရ ပါမယ္။ အမ်ား သူငါ ထဲမွာ အစြမ္း အစ အရွိဆံုး က်န္ေန ရစ္တဲ့ စစ္သား ႀကီး မို႔ က်န္စစ္သား လို႔ေခၚတယ္ ဆိုတဲ့ စကား ဟာလည္း ရီစရာ ေတာင္ေကာင္း ေလာက္ေအာင္ လြဲပါတယ္။ ကလန္ စစ္သာ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ေတြ႔ ရတာ ေတာ့ရွိတယ္။ ကလန္ ဆိုတာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အရာ ရွိ ရာထူး၊ စစ္သာ ဆိုတာ အမ်ားသံုး ခုေခတ္ စစ္သား မဟုတ္။ စစ္သား လို႔ အဲဒီ ေခတ္က မေခၚ၊ စစ္ သူရဲ လို႔သာ ေခၚပါတယ္။ စစ္သာ က ရိုးရာ အလိုက္ ၿမိဳ ႔နယ္ ေက်းရြာ ကိုအုပ္ခ်ဳပ္ ရသူ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရတယ္။ ၀မ္းတြင္း ၿမိဳ ႔နယ္၊ ထီးလိွဳင္ ၿမိဳ ႔သူႀကီး၊ ရြာသူႀကီး လို႔ေျပာတာပါ။ ဒါကို စစ္သား လုပ္ၿပီး က်န္စစ္သား အစြမ္းျပလိုက္ တဲ့စစ္ပြဲ ေတြကို ရာဇ၀င္ မွာ မနည္း ပါဘူး။ အနိ ရုဒၶ ကစစ္တိုက္ ရင္းေျမပံု ဘုရား ျဖန္႔ေ၀ သလို သူကလည္း စစ္တုိက္ ရင္း မ်ိဳးဆက္ ျဖန္႔ေ၀ တယ္ေျပာ ရေလာက္ေအာင္ ေတြ႔ ရာေနရာ တစ္ရြာ တစ္က်ီေဆာက္လိုက္တာ အားက် စရာႀကီးေနာ္။

ဘိသိက္ ခံေတာ့ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ဓမၼ ရာဌာ ပရ မိသြ ရ ဗလ စကၠ၀ရ္ ဆိုၿပီး ေခၚရင္း နဲ႔ ေလျဖတ္ သြားႏိုင္ေလာက္ တဲ့ ဘြဲ႔ရွည္ႀကီး ကိုခံယူ ေတာ္မူတယ္။ အလြန္ အင္မတန္ က်က္သေရ ရွိေတာ္ မူထ ေသာ သံုးေလာက ၏ ေနမင္း၊ တရားမင္း ဟု အေခၚခံ ထိုက္သည့္ အဆူဆူ ေသာမင္း တို႔၏ အရွင္ ဘ၀ရွင္ စၾက၀ေတး မင္းႀကီး လို႔ အနက္ျပန္ ရမယ္။ ထိလိုင္မင္ အေၾကာင္း ကိုေတာ့ ေက်ာက္စာ ေတြက တဆင့္ အေတာ္ေလး သိႏိုင္ ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ ထိုးသမွ် ေက်ာက္စာ အားလံုး ကမြန္ ဘာသာ နဲ႔ျဖစ္ ေနတဲ့ အတြက္ မြန္-ျမန္မာ ခ်စ္ၾကည္ေရး ကိုေရွးရႈ တဲ့ အေနနဲ႔ ထိုးခဲ့ တာလား။ မြန္ယဥ္ေက်းမႈ ကို သေဘာက် လို႔လား။ သူကိုယ္တိုင္ ကေရာ မြန္ေသြး ေႏွာ သလား၊ စဥ္းစား စရာ ေတြ ခ်န္ထား ရစ္သလုိ ပါပဲ။

ေရႊစည္းခံု ေက်ာက္စာ စစခ်င္း- ငါသည္ ၿဂီေကၼၾတ (ပ်ဴၿမိဳ ႔ေတာ္) ကိုတည္ေသာ ဗိႆႏိုး နတ္မင္းႀကီး ၀င္စား သူျဖစ္ ေတာ့သည္ လို႔ တြယ္လိုက္ပါတယ္။ ဖခင္ က အာဒၵိစ ေနမ်ိဳး၊ မိခင္ က ဥသွ်စ္သီးမ်ိဳး လို႔ေရး ပါတယ္။ အနိ ရုဒၶ ရဲ ႔သားလို႔ ဒီေက်ာက္စာ မွာလည္း မေတြ႔၊ ဘယ္ေခတ္ၿပိဳင္ ေက်ာက္စာ မွာမွ မေတြ႔ရပါ။ ဒီလို ၾကြားတာ ေတြက ရာဇ၀င္ တန္ဖိုး မရွိ ေပမဲ့ ဆက္ေရးတဲ့ အခ်က္ အလက္ ေတြက ေတာ့တန္ဖုိး ရွိပါတယ္။ သူ႔ လက္ထက္ သူပုန္၊ သူကန္ ဆူပူပံု၊ ႏွိမ္နင္း ရပံု၊ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ရ ပံုေတြပါလို႔ မြန္သူပုန္ ထဖူးတယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္ ကိုအတည္ယူ ႏိုင္ပါတယ္။ ဘုရင္ ျဖစ္တဲ့ အခါ အမ်ားျပည္သူ သာယာ၀ေျပာ ေအာင္ အုပ္ခ်ဳပ္ပါမည္ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ကတိျပဳပါတယ္။

ထိလိုင္မင္ ဟာ အေျပာနဲ႔ အလုပ္ညီ တဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ ဆိုတာ ကို အျခားေက်ာက္စာ ေတြ ကသက္ေသ ျပပါတယ္။ စိုက္ပ်ိဳးဖို႔ ကန္ဆည္၊ ေျမာင္းတူး၊ ဆည္ေဆာက္ အလုပ္ေတြ ကို ဘုရင့္ အမိန္႔ နဲ႔ လုပ္ေစတယ္။ မြန္ေဒသ မွာ ပ်က္စီးေနတဲ့ ေရွးဘုရား တစ္ဆူကို ၁၀၉၈ ခု ဧၿပီ ၁၆ ရက္ေန႔ မွာ ျပဳျပင္ တယ္။ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားစြာ တည္တယ္။ လယ္ယာ ေျမမ်ားစြာ ကိုသာသနိက ေျမ အျဖစ္လွဴတယ္ (ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း ကိုလယ္လွဴ တဲ့ကိစၥ ဟာ ေနာက္မင္း ေတြ လက္ထက္ မွာ ျပႆနာႀကီး ျဖစ္လာခဲ့တယ္) ပိဋကတ္သံုးပံု တစ္စံု ကူးေစတယ္။ သဘင္ အတတ္ကို တိုးတက္ေစတယ္။ သစ္ပင္ ပန္းမာန္ မ်ားစိုက္ပ်ိဳး ေစတယ္။ ျပည္သူ မ်ားစာရိတၲ ေကာင္းဖို႔ သြန္သင္ ဆံုးမတယ္။ ၁၁၀၁ ဒီဇင္ဘာ မွာ တည္ၿပီး ၁၁၀၂ ဧၿပီ မွာၿပီးတဲ့ နန္းေတာ္သစ္ ကိုေဆာက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘယ္ေက်ာက္စာ မွာမွ ေရွးရာဇ၀င္ မ်ားမွာ ထပ္ကာ တလဲလဲ ပါတဲ့ အနိ ရုဒၶ လက္ေအာက္မွာ အမႈထမ္းၿပီး နာမည္ႀကီး ခဲ့ပံုမ်ား နဲ႔ မင္းပ်ိဳ မင္းလြင္ ဘ၀ က အခ်စ္ ဇာတ္လမ္း မ်ားကို မေတြ႔ ရပါ။

ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ဇာတ္သိမ္း ကို ရာဇကုမာရ္ ေက်ာက္စာ မွာေတြ႔ ရတယ္။ ၁၁၁၂ ေအဒီ မွာ နန္းသက္ ၂၈ ႏွစ္စိုးစံၿပီး မင္းႀကီး သိယ္ခမူနာ ေနစဥ္ တိေလာက ၀ဋံ သကာ ေဒ၀ီ နဲ႔ ရတဲ့ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္ ကခ်ည္းကပ္ ၍အဖ ကိုယ္စား ျပဳခဲ့တဲ့ ေကာင္းမႈ ကုသိုလ္ မ်ားကို ေလွ်ာက္ထား တဲ့အတြက္ မင္းႀကီးက ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္၊ ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္ လို႔ ေရရြတ္ သာဓု အႏု ေမာဒနာ ေခၚခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီေလာက္ လိမ္မာ လွတဲ့ သားေတာ္ ကိုထီးနန္း မေပးပဲ ေျမးေတာ္ စည္သူ ၁ ေခၚ အေလာင္း စည္သူ ကို ထီးနန္း ေပးတယ္။ ဒီအေၾကာင္း ၀ိ၀ါဒ ေတြကြဲျပား လြန္းလွလို႔ စည္သူ ၁ အခန္း ေရာက္မွ ေဖာ္ျပ ပါရေစေတာ့။

ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ မွာ ထင္ရွားတဲ့ အခ်က္ ေတြက ေတာ့ ဗိႆႏိုး ပူေဇာ္ပြဲ မ်ားကို အလြန္ အေရးေပး က်င္းပျခင္း နဲ႔ အထက္တန္း ရာထူး မ်ားကို အခ်ိဳ ႔ မြန္မ်ား ကို ေပးအပ္ျခင္း ေတြကို ေတြ႔ရတယ္။ ဘာပဲ ေျပာေျပာ ဒီေလာက္ သိရ တာနဲ႔ ကိုထိလိုင္မင္ ဟာ အစြမ္း အစ ရွိတဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ တစ္ပါး၊ ပုဂံ ကိုထိပ္တန္း ပို႔ႏိုင္ခဲ့ သူဆိုတာ ထင္ရွား လွပါၿပီ။ ပံုျပင္ ေတြ မပါလည္း ရပါတယ္ဗ်ာ။

References

Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

Than Tun Dr: “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon University Annual Magazine, 1955-7, pp: 121-36.

Than Tun Dr: “The Burmese Administration, 1044-1287” Chapter 3, The History of Buddhism in Burma